============================================================
*

page title: [no page title]
  
============================================================
Begin

page title: [no page title]
  
============================================================
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0001

page title: RERVM
  
RERVM
HISTORIA,
Autore Vbbone Emmio, Frisio;
DISTINCTA IN DECADES SEX
Quarum postrema nunc primum prodit, prioribus ita recogni-
tis & locupletatis.ut novae prorsus videri possint.
Adjecto Indice copioso/
Accedunt praeterea
DE FRISIA, ET REPUBL. FRISIORUM,
INTER FLEVUM ET VISURGIM FLUMINA,
LIBRI ALIQUOT,
Ab eodem Autore conscripti.
@leeg@
@leeg@
@leeg@
@leeg@
@leeg@
@leeg@
@leeg@
@leeg@
@leeg@
@leeg@
@leeg@
LUGDUNI BATAVORUM,
APUD LUDOVICUM ELZEVIRIUM.
c I ɔ I ɔ c XVI.
Cum Privilegio.
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0002

page title: A U R EA  L I B E R T A S
  
A U R EA  L I B E R T A S
-----------------------------------
I N C L Y T I S  ET  P OT E N T IB V S
O R D I N IB V S
F R I S I A E
A  F L E V O  I  N     L A V IC A M  ,
E T  H I N C   I N  A M A S S  U M
P O R R E C T A E ,
in duas regiones αυτονομοσ distinctae,
ILLUSTRISS. GENEROSISSIMOQUE
HEROI,
G U I L L H E L M O   L U D O V I CO
C O M I T I
in Nassou, Catzenellenbogen, Vianden, Dietz,
Domino in Bielstein, regionis hujus utrius-
que, simul & Drentiae
G U B E R N A T O R I
sapienti, forti, felici,
UBBO EMMIUS
ERMANIAE res antiquas, regionis sine dubio
@leeg@
Europaearum omnium hoc tempore princi-
pis, qui altius repetere student, quam monu-
@leeg@
menta scriptorum veteru probae notae Grae-
corum & Romanorum ferunt, aut deliri mi-
@leeg@
hi esse videntur, aut illudere iis, ac eorum fa-
mam comsulto laedere, quorum gloriae augendae hoc studii se-
dare profitentur. Etenim nihil certius est, quam antiquita-
tum suarum omnium quae Constantini M. aut Theodosii
primi, aut liberorum ejus temporibus vetustiores sunt, noti-
)( 2       tiam
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0003

page title: Illustri et generoso Domino,            3
  
Illustri et generoso Domino,            3
D. G U I L H E L M O  L U D O V  I C O ,
Comiti in Nassou, Catzenellenbogen, Vianden, Dietz, Domino in
Beilstein, Gubernatori Frisiae inter Flevum & Lavicam. itemq;
civitatis Groningae & agri circumvicini, ac Drentiae,
Domino suo clementissimo;
Nobilissimis, amplissimisque
ORDINIBUS PROVIMCIAE,
quae civitate Groninga & agro Frisico circumjecto continetur,
Dominis & Mecoenatibus suis plurimum colendis.
EPTENNIUM nunc est, inclyte & generosissime Comes, Domine clementissime,
nobilissimi  amplissimique Ordines , cum hoc venit Franciscus Petitaeus Bethunien-
sis, historiam meditans Confoederatarum regionum in hac Germaniainferiore, et
materiam conquirens, meque tum precibus suis, tum aliorum intercessione perpulit,
ut summatim de statu rerum Provinciae hujus aliquid conijcerem in chartam, quod cede-
ret in usum historiae ipsius. Sed erat id, quod tum effluxit mihi festinanti, et aliis curis oc-
cupato, rude et imperfectum, ac magis fylva quaedam congesta tumultuarie, quam opus di-
gestum formatumque. Deinde cum accipere, plerosque opinari, Petitaeum propositi sui naugra-
gium factorum, intereaque diligentius expensare in eam sententiam adducerer, non parum
e dignitate Provinciae hujus futurum, et ad historiae nosratis universa cognitionem non
exiguam luce allaturum, si hujuscemodi συνταγμα in publico extaret, resumpti fylvulam
illam in manus, adjecique multa, mutavi, interpolavi, redigi omnia in ordinem, denique id ef-
feci, ut formam aliquam operis heberent, et cum commodum esset, emitti in publicum
possent. Forma dictionis usus sum quam maxime vulgari et simplice, et ad statum rerum
praesentium significandum accomodato atque inflexo, ut res ab omnibus Latini sermonis
cognitione vel leviter imbutis facilius ac planius intelligi quaeant: consultoque omni cultu
abstinui, praesertim in materia, quae per se haud facile cultus capax est. Nam praeter enume-
rationem locorum, ac sitius designationem, consuetudinum, legum juris, potestatum publi-
carum expositionem, pactorum, faederum, decretorum, latarum sententiarum recitatione,
et similia fere habet nihil. Opus molestum mihi, sed, ut spero, publice futurum non inutile,
nec ingratum iis, qui hanc civitate et agrum, ut patriam suam, amant, quive inter exteros
peregrina haec cognoscere non fastidiunt. Fuit vero hoc, cum secundum opera in hanc rem
conferrem, anno M.D.XCIX exeunte. Quam ob causam, cum eo anno commemoratio quoque
nostra et status Provinciae expositio definit. Consilium autem fuit, cum hoc agerem, ut cu
Decade quarta conjunctam lacubratiunculam hanc finerem in publicum prodire. Sed ea
cum cuderetur tandem ( tardius quipe id factum quam initio constitueram, ) et tunc fe-
stinatio eorum, quorum sumptu excudebatur, propter nundinas Francofurtenses pateretur
id fieri, quod constituera, hactenus haec apud me delituit. Nunc cum stimularer ab amicis,
qui συνταγμα viderant, et videretur id per se libelli modum explere posse, omnibus denuo
cum publicis literis diligentissime collatis, excudendum  seorsim Typographo dedi. Quibus
vero rectius, pro more recepto, quam Clementiae tuae, inclyte Comes, et A.A.V.V. amplissi-
mi et nobilissimi Ordines, dedicare idipsum et inscribere possem, non reperi. Nam vestra
haec Provincia est, vestraeve curae commissa, quam descripsi, cujusque statum ab aliquot saecu-
lis repetitum, atque ordine explicatum posui ob oculos, et, quantum in me fuit, a posterioru
oblivione vindicavi. Rego etiam atque etiam, ut contra Momoru morsus in vestrum patro-
cinium recipere prodentem hunc libellum, et consilium hoc meum, quod dixi, clementer
benigneque interpretari non dedignemini. Valete. Groningae die XVI Iannuarij, anno
M.D C. V. quem ut faustum et felicem nobis et Provinciae totique Reipub. Christianae esse
velit Christus omnipotens, toto eum pectore precor.
Clem. atque A.A. vestris deditissimus
22 1 UBBO EMM.
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0004

page title: Ad Eundem Illust. et Generos.
  
Ad Eundem Illust. et Generos.
C O M I T E M
O R D I N E S      A .   A  .
Edit, ecce, ad vos, illustris et vere generose Comes, Domine clementissime, nobi-
{slechte regel}
lissimi amplisissimique, hujus Provinciae Ordines, libellus hic post annos XI, quam pri-
mum emissus a me lucem, et nomini vestro inscriptus fuit. Et merito sane redit ad
vos, qui totus est de rebus vestris, et tum, cum primum prodiret, benigne admodum ac
liberaliter a vobis exceptus. Addo etiam, quod iisdem vos me autorem ejus honore
et beneficiis non parvis affecistis. Quod ut agnosco libens, ita etiam libens profiteor ac
praedico: imo sic sentio, si secus faciam, id est, si non id profitear et praedicem, me no-
tam ingratitudinis haud levem mihi esse contracturum. Ingrati enim est, beneficia ac-
cipere, et accepta dissimulare, ac silentio quasi obruere. Redit vero liber et recognitus
et locupletatus, stipatus nunc comitatu aliorum eiusdem plane generis. Oro atque ob-
secro enixe atque officiose, ut consilium & factum hoc meum interpretari atque accipere
clementer ac benigne non dedignemini.   Groningae die XXVIII Decemb. anno
aerae Christianae M.DC.XV.
deditissimus UBBO EMM
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0005

page title: D E    A G R O   F R I S I A E    5
  
D E    A G R O   F R I S I A E    5
I N T E R   A M A S U M    E T    L A V I C A M 
FLUMINA.
Rbs GRONINGA proximis aliquot saeculis amplissima, splendidis-
sima, & validissima in Frisiis fuit: eademque situ pene medio re-
gionis ab occidente in orientem porrectae, ideoque omnibus fere
rebus ejus magnis bello ac pace implicita; denique Reip. forma
prae caeteris insignis , atque optime habens. Quapropter operae
pretium visum , seorsim quaedam de ea differere, & explicare accuratius, ea-
que explicatione lucem affundere multis partibus Historiae nostratis.
primum quidem de agro dicam breviter, in quo urbs sita est, deque flumi-
nibus agrum percurrentibus : tum de ipsa urbe, de jure Vltraiectino, de pa-
ctis & foederibus ejus, de conatu & armis Saxonum , de Edsardi , Geldri,
Burgundorum imperio, summatim agam; post de αυτονομια et praeclaro ju-
re civitatis addam nonnullo: postremo ordinem Magistratuum & caetera-
rum curationum in urbe & extra urbem, totamque formam regiminis ci-
vilis exponam. Ager sic hebet, quemadmodum & in Historiae libro primo
exposui.
Post Lavicae aestuarium, & alveum ejus pene emortuuum, Ostergotae acto-
tius Frisiae Occidentalis terminum, ad quem Visuleta vicus celebris & coe-
nobium Gerriconium sunt, ager hic noster, de quo agimus, venientibus ab
occasu sequitur, longoque litoris tractu non minus quinis milliaribus secun-
dum latus boreum, ac vadosa aestuaria in ortum porrigitur. Inde in meri-
diem se referens Amasi fluminis ostio, ac sinu Dullarto, quem a fluctuum
rabie sic nominant, ortivo latere clauditur, sed sinuosis admodum ac varie
flexis litoribus. Nam primum a septentrionibus, ubi sensim per aliquot 
passuum millia descendit ad portum fere Delfsilanum, inde rursum in or-
tum convertitur, Amaso oram radente: mox ad Dullarti initium, in terras
se insinuantes, veluti linguam aut cuneum efformans, cujus in extremitate
Reida vicus quondam percelebris, nunc castellum modo militare est, in-
ter meridiem & occasum aliquousque, deinde quasi incitantibus se in ter-
ram fluctibus, ulterius etiam in Occidentem longo spatio litus retrahit, ite-
rum brevi flexu in ortum redit, atque eodem pene, quo in occidentem
ierat, spatio, i quo Midwoldicum fanum quatuor turribus conspicuum
sese offert, rursus procurrit: postremo aliis etiam minoribus sinibus rece-
ptis ad terminum austrinum contendit, ubi coenobium est Hilligerleaeum,
Hispanica clade nuper nobilitatum,  & Bellingwoldii.  Ab eo termino
per palustria & arenosa ad Ostergoae limitem longo tractu recurrit, We-
sterwoldios primum, dein Drentiam ad meridiem habens: idque latus
meridionale omnium ejus laterum est maximum, XXVI millibus passuum
non brevius. Ager totus dimidio fere, quam  Tranflavicanus  , minor : ar-
gilloso ut plurmum, & ubere pascua pariter ac frumenta solo: palu-
stris tamen & nemorosus , qua Dullarto adjacet , quaque Ostergois ad
meridiem cohaeret , fabulosus hic illic qua Drentiae conjungitur . Hanc
ego regionem a Lavica in Amasum ac Dullartum , minoris Frisiae nomi- Agrinome.
ne affectam interdum avorum & proavorum nostrorum memoria repe-
rio. Simul usus dudum invaluit , ab urbe Groninga ,  sive quod in solo ejus
haec sit ad austrinum limitem , ( quod tamen in dubium trahant nonnulli, )
aa 3  sive
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0006

page title: sive quod foederibus antiquitus cum ea connexa, seu utramque ob causam
  
sive quod foederibus antiquitus cum ea connexa, seu utramque ob causam
simul, Groninganam vocitare. Nunc ex decreto in actis publicis non nisi Um-
Agri divi-    landia, id est regio ώεριχώς?dicitur. Divisa quondam in plures provincio-
sio     las, ceu populos quosdam minores , legibus & imperio inter se distinctos,
quos tamen commune foedus & respublica quaedam major plerumque in
unum rursus colligebat. Et sunt ejus divisionis etiam nunc in usu notissima
vestigia, paulo post exponenda.
Amnes  Eandem hanc regionem vel agrum du amnes praecipui olim percurre-
 ??? runt,  & percurrunt quoque hodie, quanquam nominibus iam aliis noti, nec
eodem ubique retento meatu. Alter Hunesus quondam dictus in Drentia
Hunesus       exoriens, collectis primum aquis palustribus tenuis , deinde lacum Laraeum
flufius
magnum profundumque ingressus ac permensus, ejusque copia auctus, justi
jam fluminis instar latus atque altus , Gronenbergiam arcem olim haud in-
celebrem allapsus, imo pene circumlapsus, relicta ad IV circiter stadia Gro-
ningia, que ei ad occidentem & meridiem erat, in circium deferebatur: mox
milliari uno magno infra Groningam flexo cursu recta occasum versus se
incitabat per Hunesgonios , qui ex eo nomen habuerunt , donec in aestua-
rium Lavicae, ut nunc quoque facit, exiret, & communi cum eo ostio se ex-
Hunesi de-   oneraret inter insulas in Oceanum. Nunc oppidanorum studio oppositis
rivatio,     aggeribus, obstructo, qua urbem praetervehebatur , vetere alveo , relicto ad
detram Cronenbergio solo, ad urbem multos ante annos derivatus magno
  ??? urbis commodo, auctusque illic amnis Ahae aquis e Drentia similiter venien-
Huneso        tibus, perque longum spatium infra urbem ejusdem Ahae alveo vectus Un-
derwerumum usque, atque ibi veteri alueo redditus , aggeribus ab urbe ad
exitum utrimque compressus , toto hoc infra urbem spatio ab arundinum
 ???   copia voce Germanica Reitdiep vulgo jam nuncupatur , veteri nomine illo
Hunesi prorsus obliterato , & accolis etiam omnibus ignoto ac pene inaudi-
to. Quae vero pars ejus est supra urbem . per Drentiam & Praefecturam sub-
urbanam means , hodie a navium certa spacie , quarum in ea usus est fre-
quens comportandis ad urbem cespitibus, id est ,  glebis palustribus in usum
Schuten-   ignis, vocatur Shutendiep/ hebetque utrimque agros humiles & uliginosos
per quos decurrit, & praeterquam , qua aggeribus constricta est , eoidem sae-
pe inundat. At alter amnis e duobus , quos dixi hunc agrum olim secuisse,
Fivelae flu.      nomen Fivelae habuit, jam prorsus etiam ignotum, & e Duerswoldiis finiti-
mis Praefecturae veteri, aut ex ipsa Praefectura vetere se proferens primum,
locumque , ubi nunc coenobium Werumanum est , antiquitus, deinde mu-
tato cursu modico a coenobio intervallo humilia camporum perluens , lon-
go ac tortuoso meatu illam agri partem permensus fuit, quae Amaso propin-
quat, cuique nomen ex se tribuit Fivelingiae, vel Fivelgoniae : ( utraque enim
forma hodie quoque vulgo dicitur ) ac demum apud Sondios ( id vico tum
nomen ) sese effudit. Verum is exitus ejus ante annos plus minus C C C C 
objecto aggere transverso oppilatus , & alveus ipse magnam partem una
cum nomine paulatim extinctus est. Collegit ille ex omni fere Fivelgonia
aquas eas, & exoneravit, quas jam rivus Dammonensis , hoc nomine hodie
notus , eodem ex agro collectas ( nam per eundem hunc agrum defluit, &
multis locis eundem quoque alveum servat ) per canales Delfslilanos in
Fivela ad      Amasum egerit. Et hunc quoque oppidani quam plurimos ante annos de-
urbem du-   pressa per passuum millia perampla fossa ab eo loco, qui ab aggeris flexu no-
men fert , ad moenia usque sua derivarunt , meabilem actuariis navibus ma-
jusculis , quantae scilicet per canales Delfsilanos traduci possunt. Quin et-
iam studio Casparis Roblesii gubernatoris regii non ita multos ante an-
nos claustra ad urbem hujusmodi constituta sunt , ut quoties oppida-
ni velint , amnes hos duos Fivelam & Hunesum ad urbem dudum de-
ductos
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0007

page title: DEQUE URBE GRONINGA.              7
  
DEQUE URBE GRONINGA.              7
ductos confundere , rursum per eadem claustra disjungere queant.
Ac Fivela quidem, qui nunc Dammonensis rivus est,, ( Dammonam quippe  Damster
duobus milliaribus Germanicis magnis ad ortum solstitialem ab urbe Gro-  diep.
ninga perluit ) non jam liber, ut Hunasus, in Amasum effunditur, sed exitum
ejus quatuor ingentes canales coërcent , tres ad castellum Delfsilanum
continuis lateribus , quartus prope Farmsumum vicum loco proximo ,
paucis modo passibus Delfsila disjuncto. His porro amnibus , qui hanc Fri-    Ea amnis
siae partem perluerunt olim , addiderit quis tertium had minorem priori-        Dullarte
bus, cui Eae nomen. Is in Monasteriensium finibus ortus, & a meridie in 
septentrionem se incitans, omnemque agrum Westerwoldicum primum,
deinde planiciem illam camporum per quam Dullartus finus ingens jam se
fundit, & lato & profundo alveo permensus , haud procul exitu in occasum,
& rursus in boream flexo cursu inter duas Reidas , vicos olim haud incele-
bres, per septem canales in aggere defossos in Amasum se exoneravit , &
agrum hunc quem jam describimus , ab eo qui Frisiae Orientalis nomine
nunc censetur , & Comitatus titulum fert , secrevit. Nunc post Bellenwol-
dios, qui in ora austrina sinus sunt , Dullartinis fluctibus tectus , quanquam
alveum sub fluctibus servet , nusquam tamen apparet , ut & caetera omnia, 
villae, vici , fana , quae in eo spatio fuerunt. In hos autem , qui supersunt, Rivi Agra
amnes, ut & in aestuaria vicina, rivi complures scaphis & lintribus meabilis  peretrates.
se effundunt : quorum alii orti ex se , aquis viam sibimet facientibus , alii hu-
mana industria excavati , hic illic regionem secant , & vicos plerosque cele-
briores alluunt , duplici regionis bono. Nam & humiles atque udos agros
aquis levant , & commeandi vectandique facultatem incolis commodissi-
mam praestant . Sed qui Hunesum augent , aut in aestuaria aut Dullartum
effunduntur, claustris in exitu coërcentur : caeteri libero lapsu Fivelae se mi-
scent . Duo etiam ad urbem ipsam Groningam longis brachiis se porrigunt,
Honaeus in occidente, Botteranus a borea
Populorum minorum hanc regionem havitantium nomina, situs , ratio   Populi re-
ita habent. Ad occidentem & meridiem Hunesi fluminis Longowoldij Oster- gionem ce-
gois finitimi, complexi vicos Fanis insignes XIII : Fredowoldij in eadem plaga    lentes
Sylvestribus ac Drentiae propinqui, vicis x comprehendi , tenui in solo utri- 
que : Hummerttzij in latere aestuarij Lavicani ad effluxum fluminis jam dicti,   Fredewol-
eluvionibus ad tres tantum vicos redacti, sed agri felicis , ubi rivus ex Dren-    dij
tia descendens, & Transhunesanam omnem regionem pererrans canali no-
vo ad castellum militare compressus in idem aestuarium exit, & alluvio nunc
reddit , quod diluvia quondam & tempestatum vis abstulerunt : Medachij  Medachij.
ad ejusdem fluminis ripam introrsum magis pertinentes in vicos IX , in solo
perubere ac laeto sparsi , ex quibus quinque abbati Adoardio vicino suo pa-
rent.  Hos vero & Octopagicos olim vocatos , Hunesgoniis sequentibus ac-
censos deprehendo . Ad orientem & septentrionem amnis Hunesi deinde
reliqui Hunesgonij secundum litus regionis boreum longo tractu extensi , at- Hunesgonij.
que hinc interiora versus, Hummertziis & Medachiis pariter adversa in ripa
secundum amnis lapsum oppositi , donec in proxima urbis Groninganae , &
in rivum Dammonensem meridiano latere incurrant , latis simul pro modo
priorum . & omni ex parte tum natura , tum hominum opere bene cultis fi-
nibus : quippe quibus non minus LV vici cum singulis fanis contineantur :
Distincti in praefecturas minores quinque ; quarum ea , quae ad ostium Humi-
nis vadumque Lavicae sita est , Marnensis dicitur ; altera Ubbingana , secun-
dum superiorem fluminis partem Groningae in corum vicina ; tertia , quam
mediam vocant, prioribus confinis , in fluminis ripa , qua in occasum se ver-
tere incipit , ad litus boreum pertinens ; quarta ab aggere interiore cogno-
{onleesbaar} rivoque Dammonensi in caeciam
{onleesbaar} ventum
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0008

page title: DE AGRO FRIS. INTER LAVIC. ET AMAS
  
DE AGRO FRIS. INTER LAVIC. ET AMAS
ventum ab urbe defluenti contigua ; postrema cunctis prioribus major per
quina passuum millia juxta litus idem exterius porrecta , parique fere spatio
Fivelgonij. intus patescens :  Fivelgonij Hunegonios ad ortum sequentes in Amasi ora,
similiter in duas divisi partes , quartum prior XXXI vicos complexa insignes
nulli superiorum felicitate cedit, tum ob terrae bonitatem, tum ob commo-
da fluminis vicini : altera vicis rarior , quos IX tantum habet palustri fere, &
passim humili ac uligonoso solo , in austrum priorem sequens , ad interiora
vergens , per quam ab ortu venientibus inter Groningam est : eam Duers
woldium proprio nomine appellitant.  Atque hi sunt populi , quos nunc
Die Wind-        Umlandos nuncupamus. Cujus quidem vocabuli ετύμόυ si spectas , & si exem-
landen.
pla intuearis in literarum nostratium monumentis , non vere proprium id
nomen esse , huic tantum regioni competens , sed commune & appellati-
vum, ut loquntur Grammatici, nec vocem absolutam, sed in genere  τ προσ
τι, referendam ad urbem aut locum aliquem celebrem , circum quem ager
populive siti sunt, dubitare non potes. Sic enim est in antiquioribus literis,
literae in      atque etiam in nuperis ante exortam litem, Die Umlanden bij Gronnngen/
publica for-    um Gronningen / van Gronningen : quemadmodum alibi , die Umblanden / um
ma extant offte bij Franeker / Wolfwerdt / Lewerden . 7 similia : Item Gronningen mit ehre
cum sigillis.
umlanden / ut Ocko thom Broeck / Sivet tho Kustringen mit ehre umlanden.
Tripertita Sed mitto hoc : ad rem revertor. Omnes hi populi, quos jam recensui , in
eorum qui  tres partes, ceu membra regionis , hodie divisi sunt, & dudum divisi fuere :
se Umlan-          quarum prima, quae trans Hunesum ad occidentem & meridiem est , usque
dos vocat.
divisio.   in Lavicam & Ostergoos , Occidentalis vulgo nuncupatur : altera Hunes-
gonios cis Hunesum , tertia Fivelgonios complectitur. Hae in conventibus
generalibus coëunt plerunque , & conjunctim de rebus deliberant, & suf
fragia ferunt, saepe etiam, si dissentio sit, singulae seorsim, disjunctae  cellis , et
quo duae inclinant , eo tertiam quoque accedere ex more aut lege cogunt.
Ad juridicos vero consessus superiores , ad quos a tribunalibus infeerioribus
in singulis territoriis provocatio est, separatim Transhunesani & Cishune-
sani certis anni temporibus in urbem Groningam conveniunt, ut nunc mos
habet, & diu habuit : quamquam aliquando aliter quoqe habuerit. De qua
Praefectu-   re rursum dicetur nobis amplius, in seqwuentibus. A Fivelingiis Praefectura ve-
ra vetus;  tus, sequitur, ab Amaso flumine initium sumens , & ad Dullartum sinum to-
Oldambt. to ejus occiduo ac sinuoso latere ,  ut hodie res habet , stratae, vimque ab eo
quondam & jacturam passa maximam, agris & vicis fluctu obrutis , ut e ma- 
gno horum numero VIX  XVII hodie , plerique semilaceri mutilique su-
persint : cujus pars borea Amaso vicina soli pinguis ac argillosi , relqua fere
exilioris, minusque laeti, partim palustris ingenii, partim arenosi, nemoribus
frequens ; qua meridionalis maxime, Reideriae quondam accensa, Tiamma
rivulo e paludibus defluente a proximis dirempta , nomine hoc ne nunc qui-
dem istic obliteratio , capite ejus Winscota. Tota vero haec ab Amaso ad au-
strinum limitem civitati Groningae ab annis prope c c bonis conditionibus
 Wester-   paret. Ejus austrino limiti ad Dullarti finem Westerwoldij connectuntur , &
woldij.   ipsi Reideriorum quondam pars , hinc porro in latere ortivo Dullarti ejus-
dem secundum Amasum longo tractu duobus magnis milliaribus , & dimi-
dio haud breviore pertinentium : hi vicis censentur quinque , agrumque co-
lunt, nisi quantum Dullarto sinui proximum est, haud felicem , ac paludosae
fere naturae : in quos imperium , aut imperii umbram habuit multis faeculis
Addingia familia nobilis, Weddae arcis vetustae eodem in agro domina , We-
sterwoldico cognomine posteris quam gentili notior : nunc ad Arember-
gios omnia translata. Postremo territorium suburbanum est totius regionis
fines ad austrum longo tractu contra Drentiam tuens , vicos ambitu suo
continens XII cum fanis rusticis VI, & coenobia duo, ambiguo inter Dren- tiam
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0009

page title: DEQUE URBE GRONINGA 9
  
DEQUE URBE GRONINGA 9
tiam & eam , quam jam exponimus , Frisiam Jure , quibus se debere hinc
atque inde decerptis quibusdam {onleesbaar}
{onleesbaar} partibus coagmentatisque videtur : lingua
tamen, legibus, institutis {onleesbaar}
{onleesbaar} nunc saecula illam magis quam hanc re-
ferens,  & Ultrajectinum {onleesbaar}
{onleesbaar} olim summum Dominum agnoscens.
Antiquissimi ejus rectores Gronenbergij feruntur : ab his ad Selverdios , a
Selverdiis vicissim ad {onleesbaar}
{onleesbaar} , Geldros, Burgundos ordine pervenit;
Burgundi postremo senatui populoque Groningano {onleesbaar}
{onleesbaar} populoque Groningano , nihil imminuto veteri
vicanorum jure ac liberate {onleesbaar}
{onleesbaar}  attribuerunt. Atque hujus in solo , ubi arenis
gleba pinguior jungitur , editiore in dorso inter camporum humilia linquae
instar se porrigente , sedem {onleesbaar}
{onleesbaar} GRONINGA nostra , de qua nunc scribi-
mus potissimum, univerae regionis {onleesbaar}
{onleesbaar} nunc descriptae , ut & totius Drentiae
commune veut horreum.
Regio universa ab exitu Lavicae per ambages varias, quia aestuarium se
curvat , qua Hunesus egreditur , qua vadum a septentrionibus alluit , qua  Aggeres fluctibus
Amasus, Duliartus se {onleesbaar}
{onleesbaar} aggeribus perpetuis , opere difficil- oppositis.
limo , sepitur & defenditur contra aquarum influxum : idemque , ut dixi
jam ante , secundum Hunesi lapsum fit non urbe solum , sed & supra ur-
bem , usque ad ejusdem ostium , in ea post Groningam nobilissima & ma-
xima DAMMONA est non vilis oppidi instar ,  si ambitum , & frequen-
tiam habitatorum , si aedificiorum numerum , magnitudinem , formam DAMMO- NA.
si viarum species , sed honore moenium , & jure imperii civilis ma-
gistratuumque cariens , amoena , in circulum fere se colligens, fosssaque utplu-
rimum cingens, templo illustri cum turre late spectabili insignis , fanum quo-
que monasticum peramplum, sed extra ambitum , lateri tamen occiduo pe-
ne contiguum habens familiae Augustianae , nunc ab omni cultu desertum,
ac vix se sustinens : sita ad Fivelam amnem duabus infra Groningam millia-
ribus caeciam versus , eodemque amne navigabili media divisa , pontibus in-
tus connexa quinque : unde ad exitum amnis , ubi Delfsilaeus portus & castel-
lum , milliare dimidium : vallo , fossa , portis quondam munita ab Edsardo an-
te annos centum , & triennio post a Georgio Saxone civitatis quoque jure
atque ordine magistratuum donata , sed his ab eodem post annos XII , illis
a Geldro anno sequente rursus exuta nudataque : a Tautenburgio demum
Burgundicae militiae duce anno M.D.XXXVI excidio damnata , & vix pre-
cibus suorum incolumis conservata. Ipsa caput quondam Fivelgoniae : a
cujus Ordinibus jura ejus qualiacunque ac statura vetera , per manus ac-
cepta , & in more posita , quae privilegia sua Dammonenses vocant , solenni
in conventu , anno post Natalem Christi M.CCC.XXII recensa probata-
que, & mox paucos post dies ab omnibus quoque Frisiis in comitiis univer- 
sae gentis Upstalles bonum confirmata esse , in Historia exposui. In statu-
tis his haec reperio , Dammonam . ut nunc habet , ita tunc habuisse judices suos ex in-
digenes lectos : his finito muneris sui tempore ( trienne id esse solet ) cum primario loci
sacerdote jus fuisse , die XXII Februarij successores sibi designare : hosque cognoscendi ju-
dicandique potestatem habuisse de negotiis & querelis omnibus omnium hospitum ac pere-
grinorum Dammonam venientium , sine contradictione : similiter de contractibus qui-
bisvis coram ipsis judicibus initis , de promissionibus itidem apud eos factis , decisa aesti-
mationis parte quarta; praeterea de damnis pecudum vi Dammonensi a Dammonensi il-
latis : at de membrorum mutilatione & de vulneribus judicium eorum non fuisse , nisi
facinus patratum esset ipsis praesentibus , aut incendii tempore : et tamen in eo quoque casu
Consulis, id est , judicis superioris , quem Redgerum dicere mos est , mulctam ex lege               
fuisse , non secus ax se ipse judicasset : eosdem judices illos ter quotannis judicia exercuisse
per dies quinos : er item pondera & mensuras examinasse ; panis quoque venalis , cerevi-
siae , vini, viarum , puteorum , & similium rationem & curam habuisse , ( quod aedili-
um annonae praefectorum solet munus esse : ) litem introductam ad horum tri- bunal,
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0010

page title: 10 DE AGRO FRIS. INTER LAVIC ET AMAS.
  
10 DE AGRO FRIS. INTER LAVIC ET AMAS.
bunal , si lis hujusce tribunalis essst , non licuisse litigantibus m judicibus his despectis , alie
traducere : si quis contra fecisset , seu actor sive reus , cum sex solidos judicibus , totidem
aedituis solvere mulctam oportuisse : curae judicibus ijisdem fuisse , ne facinorosi sedem
"Dammonae haberent : si quis Dammonensium Consulatus , id est , imperii ac jurisdictionis
Nota. "superioris jus haberet , idque in alium non Dammonensem conferret , XXX marcas mul-
ctam populo Dammonensi solvisse : eandem poenam ei fuisse , qui aream suam in oppido 
vebseret extero ; quam si is solvere obinopiam non posset , aream publico cessisse ; & haec
si pretium mulctae non aequaret , propinquos proximos defectui supplendo X marcas adje-
cisse : uni eidemque judici simul & aeditui esse non licuisse : Dammonensem cultello vulne-
rantem vicinum suum sex solidos dependisse judicibus his , & totidem aedituis. His ad-
dita de advenis sedem Dammone componere , domos emere aut conducere volentibus,
deque nuptiis ac rebus nuptialibus , non inepta certe. Quae omnia si quis volet con-
fiderare attentius , facile intelliget , amplius tum Dammonensibus jus , & po-
testatem judicibus eorum ampliorem in jure dicundo fuisse , quam nunc
est , & a multis annis fuit.  Nam praetorium imperium , & jurisdictionem
pene omnem soli Ripperdaei & Houverdaei , aut qui his successere , dudum
nunc tenent , & , quem volunt , Consulem , id est Redgerum , oppidanis dant.
Iudices illorum vix umbram rei , cujus nomen ferunt , retinent , nec vocare
quenquam , nec prehendere , nec coërcere, aut in vincula dare , non causas ,
non crimina cognoscere , nec de his, nec de illis sententias ferre possunt.
De Dammonia plus satis
Vici & eo-        Reliqua per omnem agrum vici tenent , & in his fanis insignes plus mi-
rum num-   nus CLX ;  quorum non pauci ea magnitudine e cultu , ut oppidula videri
qaeant. Cujusmodi sunt Visuleta ad Lavicam, & Northorma in Longowol-
diis : Winsumum ad Hunesi flexum uno infra Groningam milliari : Bedumum ,
Uthusa , Middelsthemum, Warfumum  in Hunegoniis : Loppersthemum, Berumum,
Farmsumum , & quae nominata jam est Farmsumo proxima ,  unaque cum eo
in ora Amasi posita ad Fivelae exitum , Delfsyla , amplis nunc munitionibus &
firmis , velut urbs, cincta, portu quoque celebris, in Fivelingiis : Winscota, &
quondam florens , nunc fluctibus Dullarti attrita , peneque hausta , Midwol-
da , cum fano quatuor turribus late conspicuo , in Praefectura veteri : ut de
Reiderwald iisdem in partibus funditus deleta, qua medius fere Dullartus
fluctus nunc agitat , sileam , omnibus prioribus quondam ampliore ac
Coenobia    Egregia ad haec aedificiis ac opulentia monachorum & sacrarum virgi-
vel claustra     num Coenobia in agro fuere numero XXV : ante caetera vero Adoardia in
monastica   Medachiis , quinque vicis imperans , famosisque opibus inclyta , superbo im-
primis fano, ad modum & dimensionem aedis Claravallensis magnificentis-
sime structo , visenda, aedificiis variis ac multis frequens , munitionibus &
portis, ut oppidum , clausa, familiae Bernardinae : tum Vetus Dammonae vi-
cinum Benedictinarum virginum , & alterum eodem nomine ac ejusdem
ordinis in Marnensibus : Rottumum , Warfumum, Thesingaeum, Selwerdia, Grisomo-
nachum, Wittowerumum, osterwerumum, Wytwerdia, Hilligerlaea, Schiltwolda; Essena
etiam in Praefectura suburbana. Praeterea Praepositurae , sacerdotii genus opi-
mum & honoratum, Monasteriensi Praesule έΰτάξια ac quietis causa intro-
[Vide inf} ductum in haec loca quatuor , Famsumana , Loppersthemia , Usquerdia , Leensia :
Canonici, quinta in Hommertziis jamdudum extrita.  Collegium quoque canonico-
rum , aut ut tum vulgo loquendi mos habebat , ecclesia collegiata apud Be-
dumanos cum fano ibidem illustri , supra fanorum rusticorum modum ; cui
primus sacerdos non temere alius , quam aut genere aut doctrinae titulo con-
spicuus solet dari , magno honore atque auctoritate in populo. Denique pa-
stura Baffloa in Hunegoniis , itemque Middelthemia , vicario munere pro Mo-
nasteriensi olim decoratae. Nec ad haec , quod mireris , Regum aut Principum libera-
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0011

page title: DEQUE URBE GRONINGA  11
  
DEQUE URBE GRONINGA  11
liberalitas quicquam contulit , sed rusticae plebis studia , paucorumque nobi-
lium ista fane , quam pro re ac agri modo , majora congessere.
Quibus omnibus si quis addat Nobilitatis domicilia toto agro sparsa, Arces fa-
cultu & mole magnifica, inveniet nihil ad ejus pulchritudinem ac fortunam   miliarum nobilium.
pene posse adijci. Castella vero militaria in agri ora , Soltcampaeum ad Hunesi
ostium , Delfsileum saepe jam dictum , prae caeteris ingens , Reidanum in Amasi
& Dullarti angulo communi, Bellingwoldium ad Dullarti recessum intimum,
Buertangaeum in palustribus inter Westerwoldios & Monasterienses mediis,
integra adhuc omnia, & praesidiis insessa ad servandos regionis aditus contra
hostes : caetera complura jam exarmata.
Jurisdictio per omnem agrum ( excerpta Praefectura vetere , quae ad civi-   Iurisdictio 
tatem, Westerwoldiis , quae ad Addingios , & ab his ad Arembergios cer- in Agro. 
tis legibus devoluta fuit , & territorio suburbano , cujus etiam peculiaris ra-
tio) cum praediis antiquitus liberis ac immunibus connexa est , utqui praedia
illa ut sua tenet , jurisdictionem cum imperio quoque teneat. Juris dicundi
autem causa agri totius partes illae jam expositae in territoria quaedam mi-
nora sunt subdivisae. Et horum alia vicos singulos  , alia binos , alia ternos
quaternosve complectuntur ; quaedam etiam singulos vicos disjungunt.  Est-
que in unoquoque territorio certus tribunalis locus.  Ac  quoniam in territo-
riis singulis predia hujusmodi complura sunt accidit fere , ut per vices & suc-
cessiones annuas praediorum domini jurisdictionem cum imperio habeant,
idque secundum modum aut numerum praediorum , quae possident. Nam
qui praedium hujusmodi unum tantum tenet , unius tantum anni jurisdictio-
nem in eodem territorio habet ; qui duo , duobus ; qui plura , pluribus : & si
quis omnia , perpetuum quoque juris dicumdi potestatem eo tribunali ob-
tinet : idemque valet in iis , qui jus illud praediis cohaerens a praediorum domi-
nis praedia ipsa retinentibus , quamquam id veteri instituto plane contrarium
sit ,  pecunia , pactione , dono , cessione , denique quoquo  modo sibi acquisive-
runt . Qua ratione Dammonense tribunal , quod olim multorum fuit , nunc
ad solos Ripperdaeos & Houverdaeos , aut eos , qui successere , Farmsuma-
num vero vicorum ; aliquot vicinorum ad unos etiam ac solos Ripperdaeos
devolutum videmus. Nec desunt huius generis exempla quoque alia , sed &
pauca, & fere recentiora . Porro praediorum domini aut ipsi jus dicunt , aut
aliis hominibus idoneis id delegant , prout cuique commodum aut gratum
est. Est enim hoc arbitrii ipsorum . Jus dicens sive jure suo , sive delegato pa-
tria lingua Redgerus , nonnusquam etiam in locis ad occidentem Grietmannus 
more Transflavicano vocatur : quae voces judicem significant. Is unum ali
quem , ut nunc lege cautum est ( nam plures fuere ante , si territoriu vico uno
majus esset ; e territorio virum honestum dari sibi ab iis , qui territorio com-
prehenduntur , curat , cui Wedmanno nomen est , qui non solum assidet jus di-
centi , sed judicii quoque minister est , & quaedam momenti minoris sine ju-
dice per se expedit . Qui in juris dicundi munere est , merum & mixtum
imperium habet , mandandi , prehendendi , mulctandi , exërcendi , capite pu-
niendi potestate praeditus est : mulctas & caetera judicii commoda percipit
ipse , aut cum Wedmanno pro rato communicat . Ab his tribunalibus omni-
bus appellatio est ad conventus juridicos , aut Cameram Hovetmannorum
Groningensium , de quibus post nobis erit dicendi locus . Olim autem no Ho-
vetmanni solum , sed etiam Consules senatusque ; Groninganus plerique ; in causis
appellati sunt , interponendique ; edicta ac mandata tum suo tum Ordinu agra-
riorum nomine potestatem habuerunt , causasque ; ipsas una cum caeteris in con-
conventibus juridicis recognovere et definivere , ut ex iis , quae infra de jure civi-
tatis dicentur , fiet manifestu. Sed & alud quonda tribunal in agro fuit , & ad - Overrecht.
huc est , ad crimina graviora , quae capitalia putantur , controversiasque ; de juris- dictionibus
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0012

page title: 12    DE AGRO FRIS. INTER LAVIC. ET AMAS.
  
12    DE AGRO FRIS. INTER LAVIC. ET AMAS.
dictionibus cognoscendas & judicandas pertinens , quod vocant communi-
ter dat Overrecht : quod vicos complures ejusdem viciniae colligit , e quibus
ii, qui eo jure praediti sunt , ( id similiter ut prius praediis certis cohaeret )  ver-
tente anno coëunt certo loco , ubi antiquitus tribunal hoc locatum fuit , &
in leges ac incorruptam justitiae administrationem juramento obstringunt
sese , ad quos vices illae annuae rediêre : iidemque , quoties res poscit , vocati
conveniunt eodem , causasque cognoscunt & sententias ferunt : tum do-
mum in diversa recedunt. Et sunt tribunalia hujusmodi cis Hunesum per
Hunesgonios & Fivelingios complura , sed alibi eo , quo dixi , vocabulo , alibi
Langkrecht. die Langkrechte Teutonice nuncupata , nomine non re diversa. Atqui jus
hoc, quod dixi praediis connexum , in hac ratione nonnusquam vico quoque
integro uni aut alteri , id est , toti plebi vicanae , non praediis in vico singulis,
alicui & uni familiae nobili pro toto vico cohaeret : eique vico aut familiae
nobili potestas haec est perpetua. Qui potestatem hanc tenet jure loci ejus,
ubi sedes judicii est , in stato die caeteros omnes istuc coëuntes sacramenti re-
ligione obligat , eosdem , cum opus est , convocat , id quod iis placet, pro sen-
tentia pronunciat. Et accidit non raro, ut qui in hoc judicatu est , reliquam
quoque jurisdictionem eodem tempore teneat.
Aquarum  Praeter haec curationes quoque sunt in hac regione binae , honestissimae
& Aggeru    conditionis , nec minus necessariae Reip. quam utiles : Quarum altera ad
curatores   aquarum claustra , & quae cum his copulata sunt , altera ad aggeres pertinet:
Wijckrecht.  illa deducendis e regione aquis pluviis & palustribus , aut rupto aggere infu-
sis ; haec excludendis marinis aut fluvialibus est instituta : utraque cum po-
testate , & quadam imperii specie ; imprimis prior. In ea qui sunt , non so-
lum claustris ipsis , quorum maximus usus , maxima impendia , praesunt , sed
aquarum quoque ductus , ac derivationes , & pontes amnibus & rivis impo-
sitos curant. Divisi in classes aut collegia plura secundum regiones & clau-
stra diversa : & classes singulae in gradus distinctae. In his inferiores die Sijl=
richters / superiores die Scheppers  / summi die uppertse Scheppers vocitantur.
et inferiores quidem singulis in classibus , quas Sijlvesten appellant , complu-
res numero sunt , pro multitudine pagorum , qui qualibet classe comprehen-
duntur. Quilibet enim vicus ex sui medio edit unum duosve per eos , qui
hoc jus habent , viros idoneos ac muneris capaces : qui omnes jurati in leges
ad hanc rem pertinentes vicissem ex sese edunt duos aut plures superiores
velut ωρεσώτας, praeditos potestate majore , & fere ex nobilitate aut , ut ante
haec tempora res habuit , ex ordine antisticum coenobiis praefectorum. Atque
his, in classibus tribus , quae totidem claustra Delfensia curant , additus olim
abbas Werumanus , velut praeses aut rector summus , penes quem suprema
autoritas : in classe Winsumana , quae duplex quoque est , praefectus villae,
quam in Hunegoniis Adoardii habebant : in Adordiana cellarius , uti vo-
cant , Adoardius. Reliquae classes hoc praeside carent. Et in universum , ut
perplexa admodum atque impedia aquaeductuum ratio in hac regione est,
dum sibi quique viciniaeque suae consulit ac studet , ita varia , inter se discre-
pantia , intricata plurima sunt in toto hoc instituto , aliudque aliis in classi-
bus ac locic valet. Qui im Delficis classibus sunt , trienne munus habent ; qui
in Winsumana , & Adoardiana , bienne : alibi aliter. Potestas omnibus
mandandi , vocandi , cognoscendi, mulctandi secundum leges. Conveniunt
quotannis ter in classibus suis deliberandi & statuendi causa stato tempore
& loco. Et ut pleraque alia communia habent , sic hos quoque conventus
classes Delficae propter claustrorum suorum conjunctionem : habent &
Winsumanae duae , curantes claustra totidem. In his conventibus , si re-
quirere videatur , decernitur tributum : id colligitur per inferiores : colle-
ctum traditur superioribus : ab his apud praesidem summum , ubi praeses hujus-
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0013

page title: DEQUE URBE GRONINGA.  13
  
DEQUE URBE GRONINGA.  13
hujusmodi est , deponitur : is ex decreto communi impendit , quo poscit
usus.  In controversiis mos fuit in Delficis, ( puto etiam in Winsu-
mana utraque & Adoardiana ) si quis laesum se sententia aut mandato infe-
riorum arbitraretur , appellare superiores , post hos ad cognitionem vocare
etiam caeteros ejusdem ordinis in classibus iisdem cum summo praeside , ab
istis quod decretum esset , id ratum habere , nec tendere longius : Post ex
conventione sic institutum inter Delfenses , Winsumanos , Adoardios , ut
ab unis ad proximos , a proximis ad tertios esset provocatio ; in territorium
sententia esset litium finis. Atque hoc nunc quoque apud eos in usu manet.
In caeteris classibus omnibus , quae Praefecturae veteris non sunt, Hovetman-
norum Groningensium summum judicium est. Aggerum praefecti , & ipsi
secundum regiones ac loca inter se distinguuntur , potestatemque amplam
habent  , parem pene cum prioribus , sed secreta omnium extra eandem
Praefecturam veterem , Hovetmannis subjecta sunt. In Praefectura veteri,
ut illi sic hi quoque senatum urbis summum judicem agnoscunt. Operam
dant, ut aggeres fluctuum violentiae objecti sarti tecti ferventur , disjecti re-
ficiantur ,  interdum augeantur , proferantur , contrahantur ex usu patriae.
De quibus dicere plura non libet, ne fiam prolixior.
Denique Praepositi , quos dixi , singuli suis in finibus olim descriptis eu- Praepositi.
taxiae Ecclesiasticae praesidebant ante haec tempora , & sacris de rebus jus di-
cebant , assidentibus sacerdotibus sacerdotum causas cognoscebant , de-
licta omnia contra matrimonii leges castigabant , aedium ac rerum sacra-
tarum curam gerebant , rationes aeditimorum examinabant , foeneratores
comprimebant , poenas ab iis poscebant.  Praeter hos Officialis quoque &   Officialis &
Comissarius , uti vocabant, in curatione rerum talium pro Episcopo erant: Commissa-
sed in populo libero tantum non poterant , quantum fere aliis in regionibus rius
solent. Quae omnia durarunt , quandiu regnum Pontificium cum imperio
Hispanico hic stetit : eo vero finito , haec quoque interiere. Quibus quae suc-
cessere classibus congregandis , & habendis synodis , ut verbo divino & pri
maevae Ecclesiae propiora , sic usu quoque ipso , si pietas modo in utentibus
sit, sine dubio meliora.
Sacerdotes in agro numeati olim supra CC.XX, quantulo in spatio?prae- Sacerdotum
ter tot monachos & monachas, quot capi tam multis, & quidem peramplis   numerus
ac opulentis coenobiis potuere: quorum numserus fide multo major fuit. olim in Agro.
Populus universus cum reliquis Frisiis a temporibus Caroli Magni ad Sa- Populi li-
xonum arma per annos fere DCC liber fuit, suique juris , Domini nescius:    bertas.
summi principis Caesaris solummodo majestatem comiter agnovit , nec tri-
butis pressus, nec angariis obnoxius, omnique adeo servitutis ignarus. Quae
si quis cuncta consideret,intelliget fane , haud facile populum alium rus co-
lentem posse reperiri in his orbis regionibus , qui libertate ac felicitate hunc
antecesserit. Sed ipsa luxurians ac pene nimia libertas saepe magno ei malo "
fuit, veramque, & genuinam libertatem prope evertit. Nam ambitiosa ingenia " Nota.
fctiones peperere , pestem liberis populis propriam , sibique potentiam "
struxerunt: inde ad tumultus & bella civilia ventum, regioque graviter afflicta. "
Ad haec singulae regionis partes saparatim sibi consulere , suisque commodis "
studere , quid in commune omnibus , & toti regioni expediret , non expen- "
dere, nec istuc consilia referre : hinc rursus simulitates , odia, injuriae : ex inju- 
riis eadem armata vis, & furor intestinus. Nec judicia sine vitiis ingentibus "
fuere, gratia, pecunia, odio, inimicitia corrupta : & licentia peccatum fre- "
quenter: ea occasione pax turbata. Quibus malis remedium societate Gro- "
ningesium pluries quaesitum , eaque ancora fluctuans , & vix se sustinens li-
bertas periculis erepta firmataque , eo medio judiciorum integritas repara-
ta,& per aliquot saecula conservata, ac denique licentia repressa fuit.
bb In
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0014

page title: 14 DE AGRO FRIS. INTER LAVIC. ET AMAS
  
14 DE AGRO FRIS. INTER LAVIC. ET AMAS
Quedam   In legibus suis populus ista habet memoratu digna , Pacta dotalia rite inita
ex legibus. ut mos aut jus regionis poscit , rata sunto. Testamenta nisi de bonis acquisitis , non sunta
Res soli ex haereditatibus profectae , aedificia , & quidquid in bonis immobilibus , a defuncta
relicta ad proximos sanguine devolvuntor , nisi aliter pactis dotalibus sit cautum. Mo-
bilia omnia , qau conjuges matrimonium ineuntes possident , & in usum matrimonii
conferunt , quaeve stante matrimonio ex haereditatibus accrescunt , omnia item indu-
stria conjugumacquisita, etiam sine pactis dotalibus conjugum sunta {onleesbaar}
{onleesbaar}conjugum sunto pari jure , alteroque
defuncto simillis haeredum ejus esto , reliquum superstiti maneto. Donationes inter vi
vos robur habento , si bonorum cessio a donatore vivente fiat. Quae propter nuptias fiunt
in pactis dotalibus , ut ratae sit , in pacta dotalia haeredes proximi , imprimis  parentes,
avi , aviae, fratres , sorores consentiunto. Minores XXV annis nuptias inire , & pacta
dotalia scribere si volent , sub curatoribus aut tutoribus agentes , eos scribendo adhiben-
to . Caedes , qua prius pecunia luebantur , nunc ex lege capitis poenam habent. Caeteris
maleficiis omnibus graves quoque poenae sunt in legibus descriptae. Hacte
nus de Agro seorsim : sequitur de Urbe.
DE URBE GRONINGA.
Situs Gro- Huius situs sic habet. Decurrunt ex Drentia per Praefecturam
suburbanum superiorem duo amnes , quos dixi , Hunesus , & Aha.
pariter ab Euronota in circium euntes , non longo inter se spatio
disjuncti , nonnusquam VIII , nonnusquam VI , nonnullubi et-
iam IV tantum stadiis , ferunturque per humiles & uliginosos
hinc inde agros.  In quorum amnium medio ab ipsis humilibus agris , qui
latiuscule ab amnium ripis se extendunt , dorsum paulatim se eregit editius,
ac molliter declive utrimque , a Drentiae campis sublimibus ac spatiosis ve-
niens , velut lingua exilis , sed longa , & sensim se versus finem coarctans,
omnem fere Praefecturam suburbanam percurrens. In ejus dorsi parte pe-
ne ultima , qua amnium alter Aha ipsum dorsum propius accedens quasi
stringit , posita Groninga est , arctior olim & in ipsissimo solum dorso aedifi-
cata, deinde ampliata paulatim , & devexa ac humiliora utrinque largius
complexa , loco perquam felice , curribusque & navigiis ad importandum
pariter commodo , segetibus & parcuis in ambitu inprimis fortunato. Dor-
sum autem illud modice ad bina circiter stadia ultra urbem borream versus
procurrit , ibique molliter se deponens in humilem & aquam planiciem
Aha fl. desinit , media fere inter urbem & coenobium Selwerdicum via. Et amnis
quidem Aha, ut nunc dudum res habuit , & habet , in angula urbis , qui inter
meridiem & occidentem prominet , moenibus se insinuat per amplos forni-
ces sub vallo structos , intraque moenia occiduo in latere urbem stringens lon-
go tractu , & ponte arcuati operis lateritii junctus tandem in angulo altero
occasum aestivum spectante per similes fornices vallo subjectos ex urbe rur-
sum exit alveo  profundo & capace multarum navium , ibique in ipso egres-
su amni alteri Huneso ad urbem derivato , duobusque a lateribus ortivo &
Hunesus fl.   boreo moenia foris complexo miscetur.  Hunesus vero urbi allapsus in ipso
otientis angulo , atque ibi muro transverso rejectus , ne ab austrino quoque
latere moenia circumveniat , & ea parte etiam Ahae urbem ingressuro se
jungat , ortivo latere vallum radens , suburbium ejus loci insigne , duabus
objectum portis ab ipsa urbe secludit , eodemque modo longius progredi-
ens, ac a septentrione in occidentem sensim se flectens tandem eo , quo dixi ,
loco sub ipsis moenibus Ahae confunditur.   URBS
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0015

page title: D E Q U E  U R B E  G R O N I N G A.     15
  
D E Q U E  U R B E  G R O N I N G A.     15
URBS ampla hodie , & spatiosa , ac publicis privatisque aedificiis magni- Urbis de-
fica , tum foris duobus , & munitionibus maximis superba .  Ambitus moe-   scriptio Ambitus.
nium ejus in exteriore fossae labro passibus bis M.DC.XVIII patebat anno
M.DC.V, cum haec primum, ut in lucem exirent , scriberem, suburbiis exclu-
sis. Postea forma moenium in latere meridiano multum mutata , & amplior ,
multoque melior facta , cui similem huad facile alibi hodie reperias , sive fossam
rarae latitudinis & profunditatis species , sive vallum duplex , inferius scilicet,
quod & exterius minusque , surgens ex ipso fossae labro , & interius , quod lon-
ge majus , & sublimus , cui alterum illud pro lorica est , quae modico intersti-
tio pedum XX inter distant. Et Nunc hoc, quo ista recognoscimus , ac novae
editioni paramus, anno M.D.C.XV, in opposito urbis latere longe magis for-
ma eadem moenia ampliata , novaeque urbis area urbi veteri spatio cum ea
pene pari adjecta : eoque opere urbs tota multo quam ante munitior , & con-
tra hostilem vim tutior facte.  Fana nunc in ea sunt in universum XII , ex Fane,
quibus tria sumt parochiala , uti vocant quinque monastica , quatuor xeno-
cocheis conjuncta.  Parochialium amplissimum cum editissima & firmissimi
ac peregregu operis turri , quanqua fastigio jam mutila & trunca , Martinia-
num : Antiquissimum & cum urbe ipsa , aut ante urbem natum , ac ut qui-
dam putant , superstitioni Ethnicae quondam dicatum , Walburgicum , in ea-
dem quadrata area , seu coemeterio spatioso , cum Martiniano , formae pene
rotundae , ac plane diversae a formis templorum communium ; cui etiam co-
haeret sublimis fastigii turris : utrumque hoc in parte urbis inter orientem &
boram proxime ad ipsa moenia , & Martinianum etiam in angelo fori ma-
joris. Tertium in parte urbis in occidentem vergente , ab Aha amne cogno-
minatum , quondam Nicolao , nunc Mariae virgini sacrum , ( Onser lieven
Frouwenthoe Aha ) foro alteri accubans , cum visenda etian turre alte fasti-
giata : in qua nolae complures egregio inter se soni temperamento , concentu
harmonico horis singulis belle praecinunt , easdemque in semisses dividunt,
cum voluptate civium , & peregrinorum audientium. Et secundum haec tria
templa tota civitas in tres fuit distincta parochias. Nunc Walburgica Mar-
tinianae addita est, & ex trubus duae factae. Ex monasticis amplissimum Fran-
ciscanum cum coenobio spatioso in urbis fere medio ; quod coenobium jam
scholae literariae sedes est toti civitati communis : alterum Jacobaeum cum
coenobio monachorum Dominicanorum in boreo urbis latere ad ipsa moe-
nia, brevissimo intervallo dissitum ab area , in qui Walburgicum & marti-
nianum : Tertium monachorum , quos Fratres nuncupabant , modicum ,
{onleesbaar} ejusdem Walburgicae boreo , ac in la-
item cum coenobio in angulo areae ejudsem {onleesbaar}
{onleesbaar} etiam contiguum : id coenobium ante triginta 
tere urbis eodem , moenibus etiam {onleesbaar}
circiter annos in sedem & aulam Knifii primi & postremi Episcopi Gronin-
gani versum ; deinde Gubernatoris provinciae domicilium factum ; quem
{onleesbaar} monialium sororum S. Clarae cum clau-
usum etiam nunc praestat: quartum {onleesbaar}
stro item peramplo , spatio inter Franciscanos & Jacobaeos medio : quintum
virginum nobilium non initiatarum multo minus cum cohaerente domici-
lio & aedicula familiae Selwerdiae , angusto tantum vico ab aede Francisca-
na disjunctum adboream . Ex xenodochicis fanis maximum , & parochici
{onleesbaar} austrino , cum xenodocheio peram
instar , ad S. Spiritum in latere civitatis {onleesbaar}
{onleesbaar} ac ad coenobii justi modum : secundum Gertrudis in oppidi parte orti-
va juxta moenia similiter , cum Xenodocheio bene dotato : tertium Jacobi
modicum in extremo urbis angulo , qui est versus occasum aestivum , prope
{onleesbaar} machina tractoria , quam gruem vocant ex similitudine longi
{onleesbaar} quartum Antonianum portae orientali cohaerens , omnium
{onleesbaar} utrumque horum postremorum itidem cum xenodocheio , sed
postremum angulum. Fora , ut dixi , in urbe duo insignia & spatiosa: alterum Fora.
bb 2     ex lati-
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0016

page title: 16         D E    A G R O    F R I S .   I N T E R    L A V I C  .   E T     AMAS.
  
16         D E    A G R O    F R I S .   I N T E R    L A V I C  .   E T     AMAS.
ex latitudine cognominatum ( dat brede Market )  rarae magnitudinis , & vix
alibi in civitate pari inveniendae ; incipiens ab area Martiniana , & C.LXXIX
passuum spatio inde in occidentem hybernum procurrens , latitudine paulo
minore ; intra cujus ambitum curia modica , cum oenopolio curia haud pau-
lo majore cum turricula in vertice , contiguis parietibus : a quo trames per-
brevis in alterum superiore etiam longius , Piscarium , quod pscium illic mer-
catus sit, nuncupatum ; in cujus fine area ac templum , quod dixi , parochiale
tertium ab amne Aha nomen ferens.  Id in longitudinem patet , su templi
aream comprehenderis pass. CC.XLI , si non comprehenderis pass. C.XLIII.
Viae aut pla-  Ad haec fora duo , quod mireris, capita non minus XVII platearum , & fere
teae urbis , amplissimarum in tota urbe pertinent : e quibus praecipuae VI a totidem ur-
& portae  bis portis ( portae autem sunt in universum VIII ) recta linea veniunt, Polana,
Orientalis , Dominica , Pontana , Botterana , Ebbingana ; eaedem tota fere
urbe longissimae , excepta Polana , quae paulo est brevior : omnes suis portis
cognomines , praeter Pontanum , quae a ponte Ahae imposito ad Amnicam
portam , unde procedit , nomen invenit.   Caeterae duae portae plateas excipi-
unt etiam suas , sed per angulum a reliquis derivatas , quarum portarum al-
tera a grue machina ( Kraenpoerte ) altera ab attollendis lapidibus , ut vulgus
arbitratur ; ut autem veritas habet , a ponticulo lapideo , qui quondam isto
in latere civitatis fuit, quem Germani Stenentill dicunt , ( Stehentilpoerte ) no-
men ferunt. Plateae in urbe erant , cum haec primum ederem , majores ad
| XXVI , minores VII , praeter angiportus aliquot. Majoribus accessit pro-
ximis his annis vicesima septima prorsus nova , aedificiis elegans ,  a fori ma-
joris angulo , qui occidentem & boream intuetur , per medium hortum
oenobii Franciscani ducta , mittens in regionem , quae ad amnem porrigitur
Urbis incre-    ex ipsa re nova nominata . Minorum quoque numerus crevit. Antiquitus
menta.   cum minor esset civitatis fortuna , ut omnia solent a parvis principiis oriri,
pro moenibus usa est septo ligneo e trabibus contexto. Deinde ante annos
plus minus C C C C. L muro lateritio firmo cum fossa in morem reliquarum
urbium cincta fuit , angustiore etiam tum , quam jam est , ambitu. Nunc ab
eo fere tempore , quo tormentorum aeneorum usus percrebuit , maxime vero
a Caroli bellatoris Ducis Burgundiae aevo , cum in arma Frisiae minaretur,
vallo terreo cum fossa patentiore ampliatis terminis est circumdata : cujus
valli ambitus est , in summa superficie , passuum IIM. LXXXVI , & in eo mo-
lae , quae ventus agotantur , XII ; duaeque praeter has extra moenia in latere se-
ptentrionali.  Hac amplificatione moenium postrema versus ortum , meri-
diem , occasum accessio urbi facta ; solum latus boreum , ab Aha amne ur-
bem egrediente , portaque vicina cum parte lateris ortivi ad portam usque
Polanam, loco motum non est : atque ita Botterana quoque porta , & Eb-
bingana , & Polana sedem suam retinuere ; reliquae , maxime Dominica , O-
Rursum de     rientalis , Steentillana , sunt promotae . Ex portis his Polana pyramidibus
portis.  excelsis ac magnae molis duabus , Orientalis etiam quatuor sed graciliori-
bus, Dominica quinque similibus magnifica specie longe lateque conspi-
cuae . decorem civitati non exiguum addidere ,  Nunc duae posteriores quon-
dam contra Carolum Burgundum extructae , altera a Casparo Roblesio gu-
bernatore consulto anno M. D. LXXV , altera tormentorum aeneorum vi po- 
strema obsidione , qua reducta ad foederis Belgici societatem civitas est , an-
no M. D. XCIV , pyramidibus privatae , totoque opere lateritio superiore de-
jecto humiiatae sunt , ut jam supra vallum nihil earum appareat. Ad Do-
minicam vero Hispani ad initia belli hujus Belgici validam & amplam exci-
Propugna-   taverunt arcem quiquangularem , singulis in angulis ingenti propugnacu-
cula & tur-    lo terreo instructam , partem moenium , ipsamue portam complexam , quae
res in moe-   tamen arx antequam perfici posset , a transactione Gandavensi publicata,
nium.        capto
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0017

page title: D E Q U E    U R B E   G R O  N I N G A  .               17
  
D E Q U E    U R B E   G R O  N I N G A  .               17
capto a militibus suis Casparo Reblesio gubernatore , per cives rursum ever-
sa est.  Omitto propugnacula e terra aggerata magnae molis , quoniam tria
intra fossam vallum ambientem , vallo ipsi connexa , duo ad boream portas
tegentia , tertium in austrina parte : quartum item , sed exta fossam , nec val-
 lo contiguum , portae Orientali objectum : adhaec alia duo ejusdem generis ,
vallo conjuncta sed minora : & praeter ea ex lateribus structa VII , quaedam
turriculis fastigiata , quaedam sine fastigiis : omnia muniendae urbi contra
vim hostilem instituta . Quinetiam durante hoc bello Belgico , suburbium,  Suburbia
quod ante dixi, & ingens, & aedificiis non infrequens , a naviculariis habita-  extra prius
tum , a quorum navigiis & amne quoque  traxit ( Schutendiep enim    dictum ur-
vulgo nuncupatur ) duabus portis praetextum .Polanae ac Steentillanae , vallo  bis ambitu.
terreo haud infirmo , & fossa bene profunda est incinctum , ut pene non mi-
nus urbe ipsa tutum sit ab hostili incursu & vi , ac quasi urbem adjectum .  Cae-
tera suburbia egregia , praesertim ante portas Dominicam , Botteranam , Am-
nicam belli injuriis jam periere : quamquam ante Amnicam , vallum cum
fossa , castelli in modum , ductum partem suburbii etiam nunc includat, por-
tamque eandem protegat. Id vero suburbium , quod ante portam Domini-
cam fuit , longissime procurrens cum pago proximo Helpena , qui VIII stadiis
non minus ab urbe recessit , continua domorum ferie pene se conjunxit . Et
praeter suburbia haec toto Meridionali & Septemtrionali latere in eodem
dorso editiore , in quo urbs est sita , amoenis ac sumptuosis hortis , & aedificiis
elegantibus totus post pomoeria locus longe lateque obsitus ac contectus
fuit. Taceo insulas virorum nobilium complures in Meridionali potissimum
plaga. Cuncta nunc per bellum vastata , vix pauca hic illic instaurata:  in Bo-
rea vero plaga urbis novae moenia illa magnifica ac firma , de quibus paulo
ante dixi , excitata, sed nondum perfecta.  Denique urbis situs in universum Commodi-
hujusmodi , quam ut quemadmodum per amnes , ac rivos , quos dixi , ex Amaso fl. tas situs.
ac Lavicae ostio , ipsoque adeo mari , itemque ex agro circumjecto , majoribus
 minoribusque navigiis , sic per Drentiae itinera nullo non anni tempore ido-
nea , ex ipsa Drentia & caeteris circumjectis Germaniae partibus rhedis ac
curribus percommode res omnes importari in eam , & rursum exportari pos-
sint.  Tanto quidem ipsa etiam hinc felicior , quod in omni agro in omnem
mundi plagam circumfuso sola fine aemulis negotiationes possideat.
De antiquitatibus ejus primis , & de origine quae vulgo feruntuur , incerta Antiquita-
sunt, pleraque etiam indubie fabulosa , ac incepta : qalia sunt , quae nugator  tas incerta.
Kempius memorat.  Nomen a viridibus pratis aut arboretis , qui sunt cir-  De nomine
cum circa , videri potest deductum; cum quo convenerit Graecum  φυλλειον   urbis
( si recta haec lectio ) veteribus circiter haec loca collocatum. Melius forte a
Gruno aut Gryno principe vel conditore loci , non illo quidem Trojano , aut   Vide lib.de
Frisonis nepote originis Indicae ( nugae enim istae sunt aniles )  sed homine Fri-  Origin. & Antiquis.
sio:  Quo cum congruere videtur forma vocabuli , quo Frisii & olim & hodie   Fris.
tam Occidui quam Orientalis appellare hanc civitatem solent , Szinse aut
Szense eam vocantes. Est autem frrequens in tota hac vicinia , derivata no-
mina hujusmodi a propriis hominum , aut aliarum rerum si-
milium nominibus in fine per Inge formare ; ut Hunsinge , Fivelinge , Ostringe
Rustringe, Harlinge, Husinge, Efinge, Wetzinge, Thezinge, Thedinge, Appinge, Cortin-
ge, Iemminge, Pauvinge, Baltringe, Schuringe, Mackinge, Mitlinge, Tinaldin-
ge, & in ipa urbe Ebbinge , Botteringe, Harderinge , Folkeringe , Gad-
dinge, Gelkinge, ut patronymica infinita ejusdem
desinentiae in Frisia & Drentia
praeteream.
bb        3 D E
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0018

page title: 18       D  E      A  G  R  O     F   R   I   S  .      I  N  T  E  R     L  A  V  I  C  .    E  T       A  M  A  S  .    
  
18       D  E      A  G  R  O     F   R   I   S  .      I  N  T  E  R     L  A  V  I  C  .    E  T       A  M  A  S  .    
D   E         C   O  N   I   U   N   C   T   I   O  N   E  
C  I  V  I  T  A  T  I  S         G  R  O  N  I  N  G  A  E  
C  U  M      U  L  T R  A  I  E  C  T  I  N  I  S  .  
Primam sub hoc nomine mentionem ejus in probatis & fidis lite-
{onleesbaar}
rarum munumentis  ( nam de tabulae Romanae aetate ac fide cur du-
[ In Histo-     bitem , demonstratum a me alibi est )  usurpatam invenio in instru-
ria & li-     mento quodam donationis , quod est in tablino Ecclesiae Ultrajecti-
beli de Ori-             nae , scripto & signato anno Christi M. XL : quo in instrumento Hen-
gin & An-    ricus III Imperator , cognomento Niger, filius Conradi II Salici , eidem Ec-   tiq. Fris.
 Vide omni-   clesiae tempore Bernoldi praesulis confert jus praedij , quod ipse in villa G R O -
no ad calcum ]   N I N G A   videbatur possidere .  Qua de donatione pauca dicam , ut & anti-
quitatem & veritatem in hac re illustrem.  Cum Normani vastatores to-
tius tractus maritimi Ultrajectum quoque occupassent , sacraque & profana
illic diripuissent , cuncta ferro & flamma pessum dedissent , successoresque
Hungeri . qui manus vastatorum vix fugiens evaserat , Daventriae domici-
lium ac sedem collocassent , tandem Baldericus e Comitibus Cliviae progna-
tus , quintus post Hungerum episcopus , primum per se vivente adhuc Henri-
co Aucupe Rege , sed parvo profectu , dein benevolentia & liberalitate Ot-
tonis Imperatoris , fratris ejus Brunonis , quos in ipse in bonis literis erudie-
rat , adjutus eandem urbem instaurare , ac sedem ibidem figere rursum coe-
pit. Sed exoleverant fere Episcopatus jura, quae ex liberalitate priorum Prin-
cipum ei fuerant collata , amissis una cum usu ac possessione donationum
haud paucis literis ; vicinaque Nobilitas , ceu fieri solet , pleraque vacantia in-
vaserat.  Itaque instauratis donationibus ad restituendam Episvopatus for-
tunam fuit opus.  Quod inchoatum a Conrado Franco Imperatore , mox ab
Henrico Aucupe promotum , ab Ottone I factum multo uberrime , nova-
que beneficia ab eo prioribus addita.   In his & venationum jus in Comitatu
Everhardi in pago Drentiae fuit ; quod cum ex procerum vicinorum ordine
nonnulli invito Episcopo usurparent , & traherent ad se , ab Imperatore soli
Episcopo , & cui ille permitteret , est tributum , cum annus flueret e nato
Christo D. CCCC.XLIV.  Idem repetitum ac firmatum ab Henrico II, cui
Claudi cognomen , in gratiam Aufridi , anno M. VI.  Et ab eodem Comitatus
ipse Drentiae ( sic loquntur tabulae )  Ecclesiae eidem in gratiam Adelboldi prae-
sulis donatus in perpetuum : eoque modo imperium regionis hujus in genere,
uti ego existimo , juris Ultrajectini factum.  Post mortuo Conrado II Impera-
tore , ejus ipsius quoque animus Ultrajectinae sedi ob episcopum Bernoldum
& studio conjugis Giselae impense deditus fuerat , cum filius ejus Henricus III,
cognomento Niger, intestina defuncti perentis in aede Martiniana ibidem
condidisset , donationibus novis prioris cumulavit ; in quarum una est ea,
quam dixi, Groningae hujus nostrae memoria celebrata.  Sic enim illic feri-
Diploma   ptum, Henricum Regem ecclesiae Ultrajectinae in honorem Martini structae , in reme-
Henrici III   dium animae patris , & sui memoriam perpetuam , praesule tum Bernoldo , concedere & do-
nare pale praedium , quale in villa GRONINGA nuncupata videbatur tenere , filium
in Comitatu Drentiae , cum areis , aedificiis , mancipiis agris cultis & incultis , pratis, campis,
pascuis , aquis , aquarumve decursibus , piscationibus, viis, inviis, exitibus & reditibus,
quasitis & inquirendis , cum omni ejusdam Comitatus frictione , monetis , teloneis , cau-
sis agendis , & discutiendis , cum omnibus appendicitis & pertinentiis , quae ad prae
sens retineri videntur , aut quidquid imposterum ibi Deo adjuvante acquiri poterit:
eo videlicet tenore , ut supradictum praedium perpetuo respondeat servitio & uti-
litati fratrum ibi Deo servientium incessabiliter : scilicet ut ex ejusdem praedii uti- litate
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0019

page title: D  E  Q  U  E     U  R  B  E     G  R  O  N I  N  G  A  .    19
  
D  E  Q  U  E     U  R  B  E     G  R  O  N I  N  G  A  .    19
 litate quotannis habeant   {onleesbaar}
{onleesbaar}  vini ; reliquum vero ex pradio proveniens a
praeposito in usum eorundem exponatur fideliter {onleesbaar}
{onleesbaar}  nec liceat quicquam ejus in usus alios
conferre , priusquam id quod dictum est {onleesbaar}
{onleesbaar} vinarium  tributum fuerit solatum. Quae
verba apud posteros aliter atque aliter accepta , diversitas & dissidentes sen-
tentias peperere.  Quidam sic accepere , quasi villa aut civitas Groninga ( id
enim sine dubio unum et idem ) in Comitatu Drentiae dicatur sita. eadem-
que cum omni jure & annexis donata sit his tabulis ecclesiae Ultrajectinae,
velut Drentiae membrum. In quorum numero multi fuere episcopi hujus
sedis , & canonici plerique , & eorum minisri , propterea quod suis rebus eam
interpretationem commodam esse artrabantur. Fuere etiam non pauci
nostri temporis , qui litis ergo , quam cum civitate habebant , ut se ab ea se-
jungerunt , e finibus Frisiae hodiernae eam exterminare voluerunt. Alii con-
tra in alia omnia euntes , & longe quidem rectius judicio meo.  Nec enim
dici in tabulis regiis , Groningam in Drentia sitam , aut ipsam ecclesiae Ultra-
jectinae donatum , sed praedium quod Rex videbatur in villa Groninga tenere , & id
situm in Comitatu Drentiae esse , & dono ecclesiae ei datum , esseque verba Regis
donantis in istam sententiam planissima. Id vero praedium Praefecturam
suburbanam esse volunt , dat Gho und Woltrecht / ut appellavit posteritas ,
aut certe maximan hujus partem , quam ego jam ante ostendi partim se
Drentiae , partim Frisiae contiguae debere : Eam quippe a prima usque me-
moria ex oppido Groninga , tanquam praefecti sede , quem dare Ultrajectini
solent , fuisse administratam : arque hoc Regem voluisse , cum scriberet , prae-
dium illud in Drentiae quidem Comitatu situm , in villa tamen Groninga se tenere. At-
que haec interpretatio vel eo mihi videtur verosimilior , imo verior , quod   Diplomata
idem Rex eodem anno , adeoque eodem illo die , quo dedit has , ( si me anti-  etusaem
grapha , quae vidi , non fallunt : is est dies XII Calend. Iunii ) binas quoque Henrici Imp. alia.
tabulas alias signavit , quarum alteris praedia etiam alia in eodem Drentiae Co-
mitatu posita , in alteris rursum alia in Comitatu Radulfi , & quidquid de iis inter
Amaso & Lavesce , id est , inter Amasum & Lavicam locatum , quae omnia
Uffonis & fratrum ejus , hominum nocentium , justo judicio damnatorum
prius fuerint , huic eidem sedi Ultrajectinae eodem modo cum areis , aedifi-
ciis , mancipiis , agris , pratis , campis , pascuis , aquis , piscationibus , viis , inviis ,
exitibus , reditibus , caeterisque prius recitatis , dono obtulit . Sic enim sentio ,
has partes omnes trinis his tabulis ab Henrico donatas coaluisse paulatim in
 unam Praefecturam , quam Gho & Woltrecht nuncupamus , earumque tribu-
nalis sedem in urbe esse collocatum. De Comitatu vero in eadem Drentia , qui
Gozelonis Lotharingiae Ducis ( is est , qui in Frisia & Hollandia res gessit , & impe
rium aliquandiu tenuit ) & altero Umbalaha dicto , qui Comitis Enohardi suisse
perhibentur , & non tam Ecclesiae , quam Episcopo ab eodem Rege aliquot
annis post donati sunt , εωεχω .  At hoc ex his omnibus , & compluribus aliis [COMI-
eorum temporum tabulis disco , tum morem fuisse , ut Pagus maius aliquid  TATUS
significaret quam Comitatus, pluresque Comitatus Pago uno , ac praedia plu-    vocabulu.]
ra uno Comitatu comprehenderentur : ita unam eandemque Drentiam ,
item Tuentiam , item speciales Frisiae regiones in plures tunc fuisse Comita-
tus distinctas . Quod in Frisia potissimum haesit diutiuscule , uti est a me alibi
demonstratum. Dicebaturque Comes vulgo in his oris , qui ab Imperatore   COMES
vel Rege jurisdictionem summam in Comitatu aliquo , id est , in dioecesi ha-  quis?
bebat cum imperio . Sed de sententiarum discrepantia quod dixi , id lecto-
res dijudicando : ego , quamquam quid sentiam , exposuerim , me tamen ju-
dicem controversiae non interpono.  Episcopi certe plerique , qui proximis   Episcopi:
saeculis secuti sunt , id quod ante etiam notatum a me est , in rem suam , ec-   quid secuti.
clesiaeque suae verba diplomatis traxere , jusque in oppidum , praetoriumque
in oppido imperium haud minus quam Praefecturam suburbanam , quae eo-
bb 4         rum
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0020

page title: 20   D  E      A  G  R  O        F  R  I  S  .     I  N  T  E  R      L  A  V  I  C .     E  T        A  M  A  S  .
  
20   D  E      A  G  R  O        F  R  I  S  .     I  N  T  E  R      L  A  V  I  C .     E  T        A  M  A  S  .
rum sine controversia erat , sibi vendicarunt .  Et tenuerunt quidem id
diu , sed non sine tumultibus crebris ac difficilibus ex hoc fonte enatis , ad-
eo ut armis arma saepe concurrerint , saepe castra in oppido castris opposi-
 ta , bellumque intra moenia gestum sit.  Populus enim ad libertatem respi-
ciens , aut libidini praefectorum , quos in urbe Episcopi habebant , obviam
ibat , aut Episcoporum imperium in dies latius tendens recusabat. De qui-
bus omnibus prolixe a me in Historia est dictum.  Attamen praevaluit Epi-
scoporum vis & potentia , quae magna tum fuit , succincta etiam autori-
tate sacrosancta , & religionis opinione , tenuibus vero adhuc oppidi re-
bus.  Quae res si tantae tunc fuissent , quantae post factae sunt , non minus
hic quam in Ostergoa & Westergoa , in quas diplomata similia ab Hen-
rico IV Caesare impetrata extitere , eadem ambitio & avaritia episcopa-
lis operam perdidisset.  Sic vero observatum de his porro invenio , vesti-
Prefectus  gia rerum in monumentis sequens , clerum Ultrajectinum in initio praefe-
Ultrajecti-  ctum Territorio suburbano dedisse , quem vellet , &  in annos , quot vel-
nus Gronin let ; eumque praefectum in urbe sedem & tribunal habuisse : huic simul &
ga , & mu- 
nus aut po-   praetorium munus gerendum in urbe , & nomen praefecti urbani impo-
testas eius.  suisse ipsum Episcopum , eumque Scuthesium summum judicii ministrum,
ceu legatum suum , constituisse : mox Praefecturam utramque in feu-
dum perpetuum esse versam : feudum rursum post aliquot saecula in em-
phyteuseos conditionem , aut emphyteusi similem commutatum : in feu-
di possessione fuisse per aliquot aetates Cronenbergios , Supperochios , rur-
sum Cronenbergios , Cronenbekios , Selwerdios , familias nobiles , inter-
dum conjunctum, interdum divisim. Post, cum ad Coverdios haereditas
Selwerdiorum transisset cum Ida haerede unica atque ultima domus istius,
Hermanno Coverdio denupta , emphyteusis inducta est ; jure an injuria,
nescio. Emphyteutae facti Ioannes & Reinoldus Coverdii cum singulis fi-
liis , & Goverdus Hovius anno Christi M. CCC. LXXI , mortuo paulo ante
episcopo Ioanne Vernenburgio  : lex his dicta , ut emphyteusis duraret ad
tempus vitae ipsorum.  Verum ut suburbanus praefectus limitibus arctis fi-
nitum imperium in plebem rusticam habebat , nec causas cognoscebat ,
aut sententias ferebat sine collegio judicum , quos plebs ei assessores da-
bat , plebsque in caeteris libertate fruebatur sua ; sic praetoria potetas in
urbe collata ab episcopo jurisdictionem senatus , & imperium ejusdem,
ut falso quidam credunt , non tollebat.  Nam senatus pacta saepe iniit cum
vicinis , quo tempore praefecti in urbe erant , quae sine imperio & juris-
dictione haudquaquam locum habere poterant , & de foro in urbe agen-
do, cognoscendique controversiis foedera haberunt : denique publicae
tabulae testes sunt , quondam anno a Christi natali M. CC. LXXXIII , cum
praefecti Cronenbergii essent , & forte e Selwerdica domo nobili duo cri-
minis publici facti fuissent rei , quaesitum in conventu fuisse , ab Hunesgo-
niis , an civitate Groningana , an denique ab Egberto Cronenbergio , ut
Territorii suburbani praefecto , propterea quod ubi horum omnium fines
concurrebant , arx Selwerdia sedem haberet , viderentur judicandi : &
cum ipsis reis permissum esset , ut ex his tribus , quem vellent judicem sibi
esse in perpetuum , eligerent , hos Egbertum cum successoribus ejus elegisse.
Quibus omnibus locus esse nullo potuisset modo , si judicandi potestatem
cum imperio nullam senatus tenuisset.  Ad haec , quamquam praefecto , mu-
nerique ejus locum daret apud se , tamen Episcopi imperium in sese agno-
scere , eive ut principi suo aut  domino jusjurandum dare , paremque cum cae-
teris dioeceseos civitatibus conditionem ac legem subire civitas haec nostra
multo tempore recusavit .  Nec exemplis destituebatur aliarum civita-
tum liberarum , quae & praefectos hujuscemodi a vicinis reciperent Prin- cipibus,
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0021

page title: D E Q U E   U R B E    G R O N I N G A  .     21
  
D E Q U E   U R B E    G R O N I N G A  .     21
cipibus , & tamen  iisdem jurejurando , ut subditae , se non obligarent . 
Et cum ipsa in Frisiae solo , ac Frisici juris esset , relicta libertate gentis alieni -
genis dominis se subijcere tergiversabatur .  Et quamvis mussarent saepe
Episcopi , praesertim si qui ingeniis erant ambitiosis , tamen ad vim descen -
dere ob hanc causam ausi non sunt .  Nam creverant jam opes civitatis , &
foederum pactis de tuenda libertate cum vicinis firmabantur . Accedebat , Foedus
quod in societatem foederis Anseatici , cujus tum & magnum robur , & Anseati-   cum.
non vilis autoritas , & prompta auxilia erant , civitas jamdudum esset co-
optata , nec abjectam conditionem in sociarum civitatum ordiene teneret .
Quae cum  sic haberent , quamquam  Florentius episcopus , familia Weve-    Florentius
lichovius , vir sapiens & industrius , Wenceslao Caesare diploma obtinuis-  Episc. Ul-
set signatum anno M .  C C C .  L X  X X I I ,  ipsis Calend. Maij , quo diplomate   trajectinus.
copia ei fiebat repetendi ac recuperandi omnia , quae incuria antecessorum
ipsius , aut quovis modo ab Epicopatu defluxerant , eoque fretus haud se-
gniter res suas curaret , tamen Groningam lacessere armis , aut iniquis ur-
gere postulatis veritus fuit.   Demum , cum caetera desperaret , per colle-
gium suum (  nam factum hoc vivente adhuc ipso deprehendo , etsi cum Hi-
itoriam primo scriberem , secus opinarer )  alio modo sub beneficii specie ob-
ligandam sibi aut Ecclesiae suae civitatem putavit . Anno enim M . C C C  . X C I I  ,
qui penultimus vitae ejus fuit , Collegium summum , cui proprie donatum
fuisse praedium illud ab Henrico Rege ostendi , autore hortatoreque ipso , li-
cet pacta cum Coverdiis haberet , tamen posthabitis his , omne jus suum ,
quod ex Henrici donatione profluebat , sive id in urbe , sive extra urbem
esset , certa lege civitati tradidit .  Lex haec fuit , ut civitas jus & jurisdictionem 
istam a collegio teneret in annos proximos centum , eoque nomine eidem collegio solveret 
quotannis canonem scutatorum Francicorum veterum L X X X I I I   cum dimidio , loco , &
tempore certo, & praeter cononem hunc vigesimo quoque anno honorarium munus septem
marcarum argenti puri offeret Ultrajecti :  exciperentur census , reditus , decimae & res
haeriditariae , qui quaeve canonicorum erant in territorio hoc eodem , ex quibus pactio-
ne hac nihil jus decederet : Exactis vero centum annis , ut eadem haec omnia valerent
in annos centum alios , si vellet civitas in pactorum fide manens , & ejus rei gratia
marcas agenti puri L ante Calendas Septembris collegio eidem Ultrajecti offeret , no-
vasque pactionis literas iisdem his verbis scriptas posceret , daretque : & rursum , his quoque
annis finitis , repeterentur eodem modo ac lege omnia : idemque extenderetur in perpe-
tuum .  Cautum tamen duobus Hoviis cum matre ad tempus vitae ipsorum ,
quorum triens totius hujus juris ex pacto priore fuerat .  Ita civitas Gronin-
ga sine controversia , ut ipsa rebatur , undequaque jam libera , ac sui juris  Groninga
facta , & imperio quoque Territorij suburbani aucta , canonis tantilli onus iam prorsus
ne sentiens quidem , Episcopi modo honorem ac dignitatem , ut patroni , libera
comiter agnoscens . Sed Fridericus Blanchenhemius in locum Florentij 
suffectus episcopus , vir ambitiosissimi & inquietissimi ingenii , quanquam 
per literas solennes fidem civitati dedisset initio regiminis sui , omnia se ei jura
ac privilegia conservaturum , pacta cum suis inita rata habiturum , patronum & protecto
rem ejus ubique ex aequo & bono futurum , aliaque facturum hujusmodi , rursumque a qua
driennio peramice cum ea convenisset , cum metus & periculum ab armis
Hollandicis urgerent , tamen paulo post , periculo eo metuque , amoto , cum vi-
deretrecenti bello externo pariter ac sociali fessm civitatem , commodu id
ratus cupidini suae callidissimo confilio novis eam armis domi implicuit. Pri-
mum enim pro exulibus , capitalibus civitatis inimicis , intercessorum se in-
gessit : mox non impetrata re , quasi supplicibus deeesse non posset , simul aliis
quoque causis , quas cupido suggerebat , praetextis , bellum movit . Eo
moto , quod futurum praevidebat , canonis annui ex pacto Canonicis debi-
ti solutio est impedita.  Ita rescindendae pactionis color aliquis repertus.  Inter
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0022

page title: 22      D E   A G R O   F R I S .   I N T E R    L A V I C  .  E T   A M A S   .
  
22      D E   A G R O   F R I S .   I N T E R    L A V I C  .  E T   A M A S   .
002   ... hanc ...
003   ... quoque ...
004   ... E ...
006   ... solitum ...
015   ... S ...
018   ... T ...
019   ... E ...
024   ... haec ...
027   ... @ampersand_italic ...
029   ... E ...
030   ... Sed ...
031   ... die ...
032   ... g ...
033   ... causa ...
037   ... post ... Christum ... A ...
038   ... E ...
039   ... eodem ... statu ...
040   ... Davidem ... g ... Hic ...
041   ... g ...
048   ... Saxonicis ...
049   ... cum ... Episcopi ...
053   ... p ... q ... A ...
054   ... A ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0023

page title: D E Q U E   U R B E   G R O N I N G A  .      23
  
D E Q U E   U R B E   G R O N I N G A  .      23
002   ... Carolum ... ad ...
004   ... suo ...
007   ... T ...
008   ... R ... S ... T ... S ... M ...
010   ... R ... sunt ...
012   ... sunt ... Historiae ...
013   ... g ...
014   ... sparsim ...
016   ... q ...
017   ... quo ...
020   ... fuere ... g ...
021   ... hic ... quoque ...
022   ... q ...
023   ... E ...
024   ... q ... pro ...
026   ... tum ...
031   ... fociis ...
032   ... E ...
033   ... sunt ...
034   ... ante ... q ...
042   ... q ...
047   ... @ampersand ...
050   ... g ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0024

page title: 24   D E  A G R O  F R I S  .  I N T E R   L A V I C   E T  A M A S  .
  
24   D E  A G R O  F R I S  .  I N T E R   L A V I C   E T  A M A S  .
003   ... duriores ...
006   ... omnibus ...
007   ... urbi ... quoque ... q ... quoque ...
008   ... E ...
010   ... E ...
011   ... @ampersand ...
012   ... g ...
013   ... @ampersand ...
015   ... E ...
021   ... @ampersand_italic ...
022   ... @ampersand_italic ...
023   ... quae ...
025   ... Hoc ... modo ...
027   ... pro ... Metropolis ...
030   ... Frisiae ...
031   ... g ... sunt ...
032   ... etiam ...
033   ... o ...
034   ... Nam ... @ampersand ...
035   ... @ampersand ... societatem ...
036   ... tum ... @ampersand ...
037   ... tum ... quoque ...
038   ... A ... servabatur ... qui ...
040   ... q ... affligendae ... g ... patriae ...
041   ... esse ...
042   ... major ... esse ...
043   ... Ita ... A ...
044   ... , ... q ... quos ...
045   ... populos ...
046   ... sunt ...
052   ... A ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0025

page title: D E   Q  U  E    U R B E  G R O N I N G A .    25
  
D E   Q  U  E    U R B E  G R O N I N G A .    25
003   ... sunt ...
006   ... decretum ...
009   ... @ampersand ...
011   ... sunt ...
015   ... @ampersand_italic ...
022   ... Huic ...
025   ... A ...
026   ... Orientali ...
027   ... A ... Hollandiae ...
029   ... S ...
030   ... pro ...
031   ... civitate ...
032   ... Nam ...
033   ... pro ...
034   ... posse ... sed ... quoque ... g ...
037   ... pro ...
038   ... @ampersand ...
043   ... pro ...
044   ... quo ... quoque ... q ... quoque ...
045   ... A ...
046   ... atque ... p ...
047   ... se ...
048   ... agro ... moverent ... s ...
049   ... fociis ... atque ...
050   ... foedus ...
051   ... g ...
052   ... V ... @ampersand ...
053   ... @Frisiam_Frisia^^ ... p ... A ...
054   ... Frisiam ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0026

page title: 26   D E   A G R O  F  R I S  ,  I N T E R   L A V I C .  E T   A M A S   .
  
26   D E   A G R O  F  R I S  ,  I N T E R   L A V I C .  E T   A M A S   .
002   ... pro ...
005   ... M ...
006   ... Frisiae ...
008   ... populo ... S ...
009   ... g ...
012   ... E ... quoque ...
013   ... @ampersand ...
014   ... pro ...
015   ... Frisiam ...
016   ... g ...
017   ... Hoc ...
020   ... R ... E ...
022   ... @ampersand ...
023   ... g ...
024   ... vero ... Quae ... omnia ... literis ...
025   ... g ... sunt ... E ...
026   ... sunt ...
028   ... @ampersand ... pro ...
029   ... hortatus ...
030   ... @ampersand ...
035   ... his ...
036   ... Sed ...
037   ... subito ... ante ...
038   ... Groningam ...
039   ... g ...
040   ... @ampersand ...
041   ... portas ...
042   ... S ...
044   ... quod ...
045   ... sive ... quod ...
048   ... pro ...
049   ... Nam ...
050   ... @ampersand ...
053   ... multos ... etiam ... Frisia ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0027

page title: D E Q U E   U R B E   G R O N I N G A   .   27
  
D E Q U E   U R B E   G R O N I N G A   .   27
005   ... posse ... possent ...
006   ... E ...
007   ... qui ... habebant ...
008   ... quoque ...
010   ... adhuc ...
011   ... Alberto ... pro ...
012   ... sunt ... pro ...
013   ... Alberto ...
014   ... pro ...
016   ... sed ... Blanco ...
019   ... @ampersand ... eodem ...
020   ... quo ...
021   ... quoque ...
022   ... @ampersand ...
023   ... omnia ...
024   ... Nam ...
025   ... S ... regione ...
026   ... E ...
028   ... aliquot ...
029   ... sunt ...
031   ... S ...
032   ... quos ... pro ...
033   ... sint ... reliqui ...
034   ... magno ... @ampersand ...
035   ... Kenonem ... A ... sunt ... pro ...
036   ... S ... g ...
037   ... eodem ... etiam ...
038   ... A ... Christo ...
040   ... S ... g ...
042   ... S ...
044   ... A ... S ...
045   ... quo ...
046   ... Henrico ...
047   ... esse ... A ... vero ...
048   ... atque ... agro ... g ...
050   ... q ...
054   ... summa ... quod ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0028

page title: 28   D E   A  G R O   F R I S  .  I N T E R   L A V I C  .  E T   A  M A S .   
  
28   D E   A  G R O   F R I S  .  I N T E R   L A V I C  .  E T   A  M A S .   
002   ... de ... @ampersand ...
003   ... qua ... quantum ... momenti ...
005   ... quam ... magna ...
007   ... @ampersand ...
008   ... e ...
010   ... quod ... urbi ...
018   ... literis ...
021   ... literis ...
023   ... pecuniam ... pro ...
026   ... quod ...
027   ... fuerunt ... S ... Saxonica ...
028   ... Sed ... S ...
029   ... hanc ...
030   ... S ...
031   ... sed ... etiam ...
033   ... dubium ...
034   ... @ampersand ...
035   ... hanc ...
036   ... pro ... etiam ...
038   ... etiam ... G ...
039   ... post ... stat ...
041   ... quas ... se ... etiam ...
042   ... civitate ...
043   ... percussum ... foedus ... quod ...
050   ... A ... H ...
051   ... etiam ... S ...
052   ... pro ... decennium ... quoque ...
053   ... patrio ...
054   ... Principes ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0029

page title: D E Q U E   U R B E   G R O N I N G A    .     29
  
D E Q U E   U R B E   G R O N I N G A    .     29
007   ... T ...
009   ... eodem ...
011   ... eodem ...
015   ... Groningam ...
022   ... etiam ...
023   ... summa ...
026   ... @ampersand_italic ...
029   ... Hoc ...
032   ... fine ...
034   ... @ampersand_italic ...
036   ... hostili ...
037   ... S ... @ampersand ...
039   ... S ... Caesaris ...
042   ... Groningae ...
045   ... Groninganos ...
046   ... eodem ... fuere ...
047   ... Anno ...
049   ... omnes ...
053   ... @ampersand ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0030

page title: 30    A G R O F R I S . I N T E R L A V I C . E T A M A S .  {slecht}
  
30    A G R O F R I S . I N T E R L A V I C . E T A M A S .  {slecht}
005   ... Sed ... S ...
006   ... etiam ...
007   ... pro ...
018   ... quibus ... qui ...
019   ... quaestum ...
021   ... fuit ...
022   ... simul ...
026   ... s ...
028   ... sed ...
034   ... @ampersand ...
037   ... pariter ...
038   ... Hinc ...
040   ... etiam ...
041   ... g ...
042   ... F ...
044   ... @ampersand ...
045   ... que ...
048   ... @ampersand ...
052   ... @ampersand ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0031

page title: D E Q U E    U R B E    G R O N IN G A      3 1
  
D E Q U E    U R B E    G R O N IN G A      3 1
028   ... E ...
032   ... e ...
033   ... M ...
034   ... R ...
036   ... g ... @ampersand ...
037   ... quoque ... q ... quoque ... q ... g ...
038   ... atque ...
039   ... eodem ... dominatum ... suis ...
041   ... tum ... eorum ...
042   ... g ... @ampersand ...
043   ... pro ...
044   ... M ... exemplum ... R ...
047   ... @ampersand ...
048   ... esse ...
049   ... q ... E ...
050   ... q ...
051   ... S ...
052   ... hominum ...
053   ... quod ... q ... multorum ...
054   ... summum ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0032

page title: 3 2     D E   A G R O   F R I S   .  I N T E R    L A V I C  .  E T    A M A S   . 
  
3 2     D E   A G R O   F R I S   .  I N T E R    L A V I C  .  E T    A M A S   . 
003   ... Frisiae ... Orientali ... O ... quos ...
005   ... @ampersand ...
010   ... E ...
011   ... g ... s ...
012   ... E ...
014   ... Hac ...
022   ... @ampersand ... g ...
023   ... quoque ...
025   ... Hoc ... fociis ...
026   ... tum ... atque ...
028   ... @ampersand ...
030   ... @ampersand ...
034   ... atque ... liberis ...
042   ... tum ...
043   ... atque ...
046   ... S ...
047   ... E ...
048   ... tum ...
052   ... tum ...
053   ... E ... quoque ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0033

page title: D E Q U E     U R B E    G R O N I N G A   .     3 3
  
D E Q U E     U R B E    G R O N I N G A   .     3 3
002   ... major ...
003   ... @ampersand ... modo ... quodam ... modo ...
004   ... @ampersand ...
009   ... S ... @ampersand ...
011   ... g ... fuit ...
012   ... Hoc ...
013   ... major ...
014   ... quaedam ...
016   ... quoque ...
017   ... fuit ...
018   ... @ampersand ...
019   ... sunt ...
020   ... @ampersand_italic ...
022   ... @ampersand_italic ...
024   ... @ampersand_italic ...
027   ... @ampersand ... de ...
030   ... Cujus ...
032   ... quoque ...
034   ... sibi ...
035   ... E ...
037   ... E ...
039   ... Hoc ...
040   ... sunt ...
041   ... pro ... S ...
042   ... quo ... eodem ... quod ... quo ...
044   ... modo ...
045   ... @ampersand ... civitate ... civitatem ...
046   ... etiam ... A ...
047   ... qui ... qua ...
048   ... Sed ...
049   ... pro ...
050   ... reliquo ... A ...
052   ... etiam ...
053   ... sancitum ... g ... quod ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0034

page title: 34   D E  A  G  R  O     F  R  I  S  .     I  N  T  E  R    L  A  V  I  C  .   E  T      A  M  A  S   .
  
34   D E  A  G  R  O     F  R  I  S  .     I  N  T  E  R    L  A  V  I  C  .   E  T      A  M  A  S   .
002   ... motus ... Carolo ... Frisiae ...
003   ... qui ... quique ... qui ... quique ... Reip ... @ampersand ... patriae ...
004   ... suo ... pro ... quam ...
006   ... solenni ... modo ... foedus ... flueret ...
007   ... haec ... fuere ...
008   ... @essent_italic ... @hostes_italic ...
009   ... @ampersand_italic ... @ampersand ...
010   ... @statim_italic ...
011   ... oppidani ...
013   ... quod ...
016   ... @-quere ... decennium ... die ...
017   ... quem ... dixi ... metu ...
018   ... simul ...
019   ... Frisiis ... e ...
020   ... de ...
021   ... Mox ... fociis ...
022   ... Caesarem ... @ampersand ...
025   ... Sed ... S ... Sed ... S ... @magnam_magna^- ...
026   ... qui ...
028   ... monetae ... hanc ... pro ... sibi ...
029   ... quam ... pro ... patriae ... Caesaris ... Caesar ... Caesaris ...
030   ... durante ... foedere ... @ampersand ...
032   ... summa ... @ampersand ...
033   ... Hoc ... Carolo ... Burgundo ...
034   ... @Lous_Lou^^s ... Caesar ...
035   ... missus ...
037   ... quoque ... Caesar ...
038   ... loco ... facere ...
039   ... Caesar ... hanc ... Sed ... S ... Sed ... S ...
040   ... consilio ...
041   ... quod ...
042   ... eodem ...
044   ... @ampersand ...
046   ... fuere ...
047   ... @Historiam_Historia^^ ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0035

page title: D E Q U E    U R B E     G R O N I N G A      35
  
D E Q U E    U R B E     G R O N I N G A      35
012   ... hic ...
022   ... @ampersand_italic ...
023   ... S ... @ampersand ...
024   ... fontium ...
032   ... @ampersand ...
042   ... Hoc ...
045   ... @ampersand ...
048   ... etiam ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0036

page title: 3 6     D E   A  G  R  O      F  R  I  S  .   I  N  T  E  R      L A  V  I  C  .     E  T     A  M  A  S 
  
3 6     D E   A  G  R  O      F  R  I  S  .   I  N  T  E  R      L A  V  I  C  .     E  T     A  M  A  S 
002   ... civitatis ... cum ... paulo ... altius ... repetere ...
003   ... ordo ... @ampersand ... tempus ... monent ...
005   ... S ...
010   ... foedus ...
011   ... pro ...
012   ... Christo ...
015   ... pro ...
016   ... loco ...
017   ... Hinc ... annos ... s ...
018   ... S ... Sua ...
019   ... sunt ... hanc ...
022   ... @ampersand_italic ...
023   ... @ampersand_italic ...
026   ... pro ...
036   ... auto ...
038   ... Sed ... pro ...
039   ... Caesaris ...
040   ... Nam ...
042   ... S ... antiquatum ...
043   ... pro ...
044   ... hanc ... O ...
045   ... @ampersand ...
048   ... qui ... etiam ... sunt ...
050   ... quoque ...
051   ... veteris ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0037

page title: D  E  Q  E      U  R  B  E     G  R  O  N  I  N  G  A       3  7  
  
D  E  Q  E      U  R  B  E     G  R  O  N  I  N  G  A       3  7  
002   ... perpetuum ...
014   ... proximum ...
020   ... Sexennio ...
024   ... @ampersand ...
040   ... Nonarum ... S ... quod ...
041   ... S ...
046   ... major ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0038

page title: 38       D E   A  G  R  O     F  R  I  S    .  I   N  T  E  R     L  A  V  I  C     E  T     A    M  A  S    .
  
38       D E   A  G  R  O     F  R  I  S    .  I   N  T  E  R     L  A  V  I  C     E  T     A    M  A  S    .
014   ... sibi ... pro ... regionem ... g ...
015   ... pro ...
016   ... literis ... p ...
018   ... pro ...
019   ... munus ... @ampersand ...
020   ... pro ...
024   ... @ampersand ...
025   ... regionis ... g ...
027   ... @ampersand ...
031   ... @ampersand_italic ...
033   ... @ampersand ...
035   ... E ...
036   ... E ... T ...
037   ... E ...
053   ... quidem ...
054   ... Sed ... quod ... pecuniam ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0039

page title: D  E  Q  U  E     U  R  B  E     G  R  O  N  I  N  G  A    .      3  9  
  
D  E  Q  U  E     U  R  B  E     G  R  O  N  I  N  G  A    .      3  9  
018   ... @ampersand_italic ...
025   ... @ampersand_italic ...
033   ... foedus ...
035   ... O ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0040

page title: 4  0       D   E      A   G  R  O     F  R  I  S  .   I  N  T  E  R     L  A  V  I  C   .     E  T       A  M  A  S  .  
  
4  0       D   E      A   G  R  O     F  R  I  S  .   I  N  T  E  R     L  A  V  I  C   .     E  T       A  M  A  S  .  
002   ... S ... moveret ...
005   ... @ampersand ...
011   ... @ampersand_italic ...
021   ... @ampersand_italic ...
031   ... quoque ...
032   ... g ... hunc ...
037   ... Nec ... die ... dies ...
038   ... g ... hostes ...
039   ... g ...
049   ... g ...
052   ... A ... quos ... sive ...
056   ... g ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0041

page title: D  E  Q  U  E      U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A  .       4   1
  
D  E  Q  U  E      U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A  .       4   1
003   ... Frisiae ...
004   ... caetera ...
005   ... R ... q ...
006   ... E ...
007   ... q ... T ...
008   ... S ... suos ...
009   ... g ... R ...
012   ... S ... g ...
013   ... quoque ...
018   ... paulo ...
022   ... E ...
024   ... Alberto ...
025   ... comparat ...
030   ... @ampersand_italic ...
032   ... @ampersand_italic ...
033   ... @ampersand_italic ...
034   ... quos ... atque ...
036   ... quoque ... Nam ... quoque ...
037   ... pro ...
038   ... M ...
039   ... pro ... quem ...
040   ... de ... @ampersand ...
042   ... Sed ... S ...
043   ... Georgio ... E ...
045   ... M ...
046   ... g ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0042

page title: 4  2      D  E     A  G  R  O       F  R  I  S    .     I  N  T  E R     L  A  V  I  C   .    E  T   A  M  A  S   .
  
4  2      D  E     A  G  R  O       F  R  I  S    .     I  N  T  E R     L  A  V  I  C   .    E  T   A  M  A  S   .
013   ... @ampersand_italic ...
019   ... pro ...
021   ... g ...
026   ... etiam ...
027   ... pro ...
030   ... S ... R ... O ... S ... R ... S ...
031   ... R ...
038   ... Frisiae ...
045   ... @ampersand ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0043

page title: D  E  Q  U  E     U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A      4   3  
  
D  E  Q  U  E     U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A      4   3  
002   ... Hoc ...
009   ... pro ...
011   ... g ...
012   ... g ... pro ... Germaniae ...
014   ... Orientali ... E ...
015   ... Carolum ...
018   ... etiam ...
019   ... ante ... q ...
022   ... pro ... etiam ... sibi ...
025   ... esse ...
030   ... Ita ...
031   ... E ...
043   ... quondam ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0044

page title: 4  4        D  E     A  G  R  O       F  R  I  S    .    I  N  T  E  R         L  A  V  I  C       E  T     A  M  A  S     . 
  
4  4        D  E     A  G  R  O       F  R  I  S    .    I  N  T  E  R         L  A  V  I  C       E  T     A  M  A  S     . 
002   ... Haec ...
008   ... @ampersand_italic ...
011   ... E ...
012   ... sunt ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0045

page title: D  E     Q  U  E          U  R  B  E     G  R  O  N  I  N  G  A      4  5   
  
D  E     Q  U  E          U  R  B  E     G  R  O  N  I  N  G  A      4  5   
007   ... @ampersand_italic ...
010   ... eodem ... tum ...
021   ... eodem ...
022   ... tum ...
024   ... tum ... pro ...
027   ... loco ...
033   ... tum ...
036   ... pro ...
037   ... controversia ...
041   ... M ...
043   ... tum ...
044   ... ante ...
046   ... atque ...
047   ... M ...
051   ... g ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0046

page title: ... q @ampersand his esse  ...
  
004   ... q ...
007   ... @ampersand ...
026   ... his ...
029   ... esse ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0047

page title: D  E  Q  U  E       U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A       4  7  
  
D  E  Q  U  E       U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A       4  7  
009   ... pro ... ministros ...
010   ... pro ...
012   ... pro ...
014   ... generalibus ...
016   ... atque ...
021   ... atque ...
022   ... sunt ...
030   ... atque ...
035   ... tum ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0048

page title: 4   8    D  E      A  G  R  O    F  R  I  S   .    I  N  T  E  R     L  A  V  I  C   .    E  T     A  M  A  S   .
  
4   8    D  E      A  G  R  O    F  R  I  S   .    I  N  T  E  R     L  A  V  I  C   .    E  T     A  M  A  S   .
009   ... @ampersand ...
011   ... @ampersand ...
016   ... tum ...
017   ... Frisiae ...
026   ... atque ...
027   ... Sed ... etiam ...
032   ... pro ...
036   ... eodem ...
038   ... @ampersand ...
040   ... M ... In ...
046   ... @ampersand_italic ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0049

page title: D  E  Q  U  E      U  R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A    .       49
  
D  E  Q  U  E      U  R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A    .       49
002   ... atque ...
005   ... In ...
007   ... tum ...
015   ... @ampersand_italic ...
025   ... @ampersand_italic ...
033   ... fortunam ...
034   ... E ...
035   ... essent ...
040   ... ageretur ...
045   ... @ampersand_italic ...
053   ... Curiae ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0050

page title: 5  0      D  E  A  G  R  O      F  R  I  S  .    I  N  T  E  R      L  A  V  I  C      E  T      A  M  A  S     .
  
5  0      D  E  A  G  R  O      F  R  I  S  .    I  N  T  E  R      L  A  V  I  C      E  T      A  M  A  S     .
039   ... agro ...
049   ... tum ...
050   ... Groningae ... Sed ...
052   ... etiam ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0051

page title: D  E  Q  U  E     U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A   .       5   1  
  
D  E  Q  U  E     U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A   .       5   1  
006   ... g ...
010   ... @ampersand ...
014   ... M ...
015   ... olim ...
019   ... omnibus ...
022   ... @ampersand_italic ...
023   ... @ampersand_italic ...
025   ... @ampersand_italic ...
026   ... @ampersand_italic ...
028   ... @ampersand_italic ...
029   ... @ampersand_italic ...
032   ... @ampersand_italic ...
036   ... @ampersand_italic ...
043   ... @ampersand_italic ...
051   ... @ampersand_italic ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0052

page title: 5  2       D   E  G  R  O     F  R  I  S   .    I  N  T  E  R      L  A  V  I  C    .    E  T        A  M  A  S    .   
  
5  2       D   E  G  R  O     F  R  I  S   .    I  N  T  E  R      L  A  V  I  C    .    E  T        A  M  A  S    .   
006   ... @ampersand_italic ...
008   ... @ampersand_italic ...
010   ... his ...
017   ... pro ...
043   ... @ampersand ...
044   ... @ampersand ...
046   ... @ampersand ...
052   ... @ampersand ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0053

page title: D  E  Q  U  E      U  R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A    .    5   3  
  
D  E  Q  U  E      U  R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A    .    5   3  
004   ... @ampersand_italic ...
007   ... @ampersand_italic ...
028   ... E ...
044   ... @ampersand_italic ...
052   ... @ampersand_italic ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0054

page title: 5  4        D  E      A   G  R  O      F  R  I  S  .   I  N  T  E  R         L  A  V  I  C   .   E  T    A  M  A  S    .
  
5  4        D  E      A   G  R  O      F  R  I  S  .   I  N  T  E  R         L  A  V  I  C   .   E  T    A  M  A  S    .
004   ... @ampersand_italic ...
019   ... @ampersand ...
021   ... @ampersand ...
033   ... @ampersand ...
045   ... @ampersand ...
046   ... @ampersand ...
048   ... esse ...
051   ... Ordinibus ...
052   ... esset ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0055

page title: 5   5  
  
5   5  
M  .   D C   .   X   V   
005   ... etiam ...
006   ... eodem ...
008   ... Sed ...
009   ... esse ...
011   ... R ... S ...
012   ... R ...
034   ... appellatio ...
036   ... ante ...
037   ... esse ...
047   ... etiam ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0056

page title: 5  6      D  E     A   G  R  O     F  R  S  I  S   ,    I  N  T  E  R     L  A  V  I  C  .     E  T      A  M  A  S   .   
  
5  6      D  E     A   G  R  O     F  R  S  I  S   ,    I  N  T  E  R     L  A  V  I  C  .     E  T      A  M  A  S   .   
010   ... R ...
012   ... pro ...
013   ... sunt ... pro ...
014   ... R ...
015   ... R ...
017   ... R ...
018   ... R ...
021   ... s ...
030   ... tum ...
034   ... g ...
035   ... g ...
036   ... g ...
037   ... s ...
046   ... s ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0057

page title: D  E  Q  U  E      U  R  B  E      G R  O  N  I  N  G  A   .       5  7 
  
D  E  Q  U  E      U  R  B  E      G R  O  N  I  N  G  A   .       5  7 
002   ... pro ... q ...
012   ... pro ...
015   ... sibi ... etiam ...
017   ... etiam ...
020   ... pro ...
027   ... tum ...
033   ... g ...
039   ... sunt ...
042   ... pro ...
046   ... g ...
049   ... sunt ...
050   ... similiter ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0058

page title: ... M S etiam q pro R S M R M  ...
  
001   ... M ... S ...
003   ... etiam ... q ...
004   ... pro ...
008   ... R ...
013   ... S ...
019   ... M ... R ...
020   ... M ... S ... R ...
023   ... R ...
024   ... Nunc ...
034   ... denique ...
047   ... pro ...
050   ... etiam ... quos ... comparatio ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0059

page title: D  E  Q  U  E       U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A   .      5   9  
  
D  E  Q  U  E       U  R  B  E      G  R  O  N  I  N  G  A   .      5   9  
006   ... atque ...
007   ... pro ...
011   ... pro ... quod ...
013   ... nomine ...
014   ... ubi ... sunt ... E ...
015   ... sunt ...
025   ... momenti ...
028   ... quos ... tum ...
029   ... Hoc ...
031   ... etiam ...
034   ... sunt ...
037   ... munus ...
039   ... quod ...
041   ... olim ...
042   ... pro ... quos ...
048   ... quod ...
051   ... S ...
054   ... eodem ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0060

page title: 6  0      D  E     A  G  R  O     F  R  S  I  S   .     I  N  T  E  R       L  A  V  I  C   .     E  T  A  M  A  S    .
  
6  0      D  E     A  G  R  O     F  R  S  I  S   .     I  N  T  E  R       L  A  V  I  C   .     E  T  A  M  A  S    .
043   ... Hoc ...
044   ... olim ...
047   ... tum ...
050   ... olim ...
051   ... tum ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0061

page title: D E  Q  U  E      U  R  B  E        G  R  O  N  I  N  G  A     .        6   1    
  
D E  Q  U  E      U  R  B  E        G  R  O  N  I  N  G  A     .        6   1    
003   ... sunt ...
004   ... tum ...
009   ... quos ...
011   ... quo ...
014   ... pro ...
016   ... atque ...
026   ... N ...
034   ... sunt ...
035   ... regionum ...
042   ... Qui ...
043   ... fuere ... quoque ...
045   ... quae ...
049   ... sunt ...
051   ... pro ...
053   ... sunt ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0062

page title: 6   2      D  E      A   G  R  O     F  R  I  S  /      I  N  T  E  R       L  A  V  I  C  .    E  T       A  M  A  S    .   
  
6   2      D  E      A   G  R  O     F  R  I  S  /      I  N  T  E  R       L  A  V  I  C  .    E  T       A  M  A  S    .   
008   ... quos ...
011   ... his ...
016   ... praetexunt ...
025   ... pro ... E ...
031   ... pro ...
034   ... nomine ... pro ...
037   ... etiam ...
050   ... tum ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0063

page title: D  E  Q  U   E      U R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A   .     6  3  
  
D  E  Q  U   E      U R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A   .     6  3  
004   ... atque ...
041   ... S ... Y ...
042   ... tum ...
046   ... @ampersand ...
048   ... sunt ...
051   ... quoque ...
054   ... quos ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0064

page title: 6  4         D  E      A  G  R  O       F  R  I  S  .     I  N  T  E  R       L  A  V  I  C   .     E  T        A  M  A  S     .   
  
6  4         D  E      A  G  R  O       F  R  I  S  .     I  N  T  E  R       L  A  V  I  C   .     E  T        A  M  A  S     .   
004   ... tum ...
014   ... paulo ...
016   ... quod ...
038   ... quoque ...
044   ... agro ...
051   ... R ... atque ...
053   ... R ...
054   ... eidem ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0065

page title: D  E  Q  U  E      U  R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A   .     6   5   
  
D  E  Q  U  E      U  R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A   .     6   5   
002   ... etiam ...
011   ... etiam ...
013   ... g ...
015   ... R ...
016   ... E ... S ...
018   ... sunt ... E ...
020   ... E ...
023   ... atque ...
032   ... his ...
033   ... pro ...
034   ... etiam ...
037   ... E ...
046   ... quoque ...
048   ... sunt ... M ...
050   ... Habet ...
051   ... quorum ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0066

page title: 6  6      D  E       A   G  R  O      F  R  I  S  .     I  N  T  E  R      L  A  V  I  C   .       E  T        A  M  A  S  .     
  
6  6      D  E       A   G  R  O      F  R  I  S  .     I  N  T  E  R      L  A  V  I  C   .       E  T        A  M  A  S  .     
002   ... haec ... forte ... @e_lowercase_roman_accentgrave ... numero ... suo ... ducunt ... duos ... qui ... minoribus ... causis ...
003   ... @-diundis ... omnibus ... diebus ... V ... Veneris ... @ampersand ... Saturni ... Groningae ... @parenthesis_open ... haec ... tribunalis ... @hu- ...
004   ... @-jus ... sedes ... est ... @parenthesis_close ... praefecto ... trimestre ...
008   ... pro ...
009   ... quoque ...
011   ... pro ...
012   ... In ...
013   ... has ... quoque ...
014   ... Sed ...
016   ... M ... R ... S ...
017   ... M ...
020   ... agro ...
025   ... quod ...
027   ... R ... leges ...
028   ... tum ...
030   ... omnibus ...
031   ... S ... E ...
032   ... quod ...
035   ... loco ...
037   ... M ...
038   ... sunt ...
041   ... In ...
042   ... suis ...
047   ... ubi ... pro ...
048   ... pro ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0067

page title: D  E  Q  U  E    U  R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A    .       6  7  
  
D  E  Q  U  E    U  R  B  E       G  R  O  N  I  N  G  A    .       6  7  
003   ... sunt ...
006   ... atque ...
008   ... pro ...
009   ... tum ...
011   ... quod ...
012   ... E ...
013   ... literis ...
021   ... E ...
023   ... hinc ...
027   ... quos ...
028   ... atque ...
034   ... sunt ...
035   ... quos ...
041   ... tum ...
043   ... pro ...
044   ... atque ...
046   ... pro ...
047   ... pro ...
048   ... quod ...
050   ... Sed ...
052   ... his ... oppida- ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0068

page title: 6  8       D  E      A  G  R  O       F  R  S  I  S  .      I  N  T  E  R        L  A  V  I  C  .    E  T  A  M  A  S     .
  
6  8       D  E      A  G  R  O       F  R  S  I  S  .      I  N  T  E  R        L  A  V  I  C  .    E  T  A  M  A  S     .
003   ... quod ...
012   ... Quaestorum ...
016   ... etiam ... quos ...
019   ... R ...
023   ... pro ...
024   ... atque ...
029   ... tum ...
030   ... tum ...
031   ... loco ... tum ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0069

page title: 7  0      D  E     A  G  R  O     F  R  S  I  S    .      I  N  T  E  R      L  A  V  I  C    E  T        A  M  A  S   .  
  
7  0      D  E     A  G  R  O     F  R  S  I  S    .      I  N  T  E  R      L  A  V  I  C    E  T        A  M  A  S   .  
002   ... S ...
003   ... omnibus ... sunt ...
006   ... etiam ...
007   ... pro ...
010   ... sunt ...
012   ... S ...
013   ... E ...
018   ... E ...
029   ... Sed ...
032   ... Nunc ...
033   ... loco ...
034   ... qui ...
037   ... qua ... pro ...
038   ... sunt ...
041   ... atque ...
045   ... sunt ...
046   ... sunt ...
047   ... suos ... etiam ... ubi ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0070

page title: ... E Q E atque @ampersand_italic eft M g  ...
  
001   ... E ...
002   ... atque ...
025   ... @ampersand_italic ...
046   ... eft ... M ...
050   ... g ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0071

page title: ... R S R M v g q  ...
  
001   ... R ... S ... R ... M ...
006   ... v ...
008   ... g ...
009   ... q ...
010   ... R ...
013   ... R ...
014   ... R ...
015   ... R ...
017   ... R ...
018   ... R ...
024   ... R ...
027   ... v ...
033   ... ad ...
036   ... g ...
037   ... q ...
040   ... sunt ...
042   ... pro ...
043   ... sunt ...
046   ... similiter ... Sed ... S ...
047   ... g ...
051   ... In ... olim ...
052   ... In ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0072

page title: ... E R E M olim pro  ...
  
001   ... E ... R ... E ...
014   ... M ...
015   ... olim ...
016   ... pro ...
019   ... omnibus ...
023   ... @ampersand_italic ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0073

page title: ... DE E A AGRO R FRSIS R S  ...
  
001   ... DE ... E ... A ... AGRO ... R ... FRSIS ... R ... S ... INTER ... E ... R ... LAVIC ... E ... ET ... M ...
002   ... ex ... more ... Ecclesiae ... E ... capaces ... haereditatum ... nupti ...
003   ... quibus ... marcas ...
004   ... querelas ... senatum ...
008   ... R ...
009   ... libero ...
018   ... R ...
019   ... M ... R ...
020   ... M ... S ... R ... M ... R ...
021   ... M ... R ...
022   ... M ...
025   ... M ... Nunc ...
027   ... olim ...
028   ... tum ... R ...
029   ... eft ...
036   ... R ...
037   ... S ...
040   ... Q ...
047   ... tum ...
049   ... g ...
050   ... tum ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0074

page title: ... R E paulo sunt eft @ampersand_italic  ...
  
001   ... R ... E ...
025   ... paulo ...
027   ... sunt ... eft ...
041   ... @ampersand_italic ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0075

page title: ... R S E R M R g  ...
  
001   ... R ... S ... E ... R ... M ...
005   ... R ...
007   ... g ...
014   ... R ...
015   ... olim ...
016   ... lege ...
019   ... eft ... olim ... etiam ...
027   ... R ... tum ...
029   ... ubi ...
030   ... E ...
031   ... tum ...
034   ... R ...
036   ... similiter ...
039   ... g ...
040   ... g ...
041   ... R ... pro ...
043   ... Hoc ... eft ...
049   ... R ...
052   ... sunt ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0076

page title: ... R g ante  ...
  
001   ... R ...
002   ... g ...
005   ... ante ...
006   ... tum ...
008   ... S ... esse ...
009   ... esse ...
011   ... R ... S ...
012   ... R ... S ...
018   ... R ...
030   ... S ...
031   ... S ...
032   ... g ...
034   ... S ...
035   ... tum ... S ...
036   ... R ...
042   ... E ... g ...
046   ... etiam ...
048   ... R ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0077

page title: ... E g E pro quoque S suis  ...
  
001   ... E ...
006   ... g ...
009   ... E ...
034   ... pro ...
036   ... quoque ...
038   ... S ...
049   ... suis ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0078

page title: ... E R quos C g  ...
  
001   ... E ... R ...
002   ... quos ...
014   ... C ... g ...
037   ... S ...
039   ... sunt ...
042   ... S ...
045   ... tum ...
048   ... M ...
049   ... sunt ...
051   ... quoque ...
054   ... olim ... eft ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0079

page title: ... R S E R S R sunt etiam S  ...
  
001   ... R ... S ... E ... R ... S ...
002   ... R ... sunt ...
009   ... etiam ...
010   ... S ...
011   ... g ...
012   ... eft ...
013   ... ante ...
015   ... E ...
016   ... g ...
018   ... S ... R ...
019   ... S ...
024   ... pro ... atque ...
027   ... etiam ...
028   ... q ...
030   ... R ...
035   ... quos ... g ...
038   ... E ...
044   ... agro ...
051   ... R ... atque ...
053   ... R ...
054   ... eidem ... R ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0080

page title: ... E R atque pro sunt Ita g  ...
  
001   ... E ... R ...
006   ... atque ...
011   ... pro ...
014   ... sunt ...
015   ... sunt ...
020   ... Ita ...
022   ... g ...
023   ... g ...
028   ... q ...
035   ... tum ...
038   ... quo ...
054   ... eodem ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0081

page title: ... E R S E R E S  ...
  
001   ... E ... R ... S ... E ... R ... E ... S ...
003   ... S ...
004   ... eft ...
005   ... R ...
006   ... S ...
008   ... pro ...
011   ... eft ...
012   ... In ...
013   ... S ...
014   ... S ...
016   ... R ... S ...
017   ... S ...
020   ... sunt ...
023   ... sunt ...
024   ... sunt ... quod ...
026   ... R ...
028   ... Sed ...
029   ... omnibus ... pro ...
030   ... S ...
031   ... quod ... magna ...
033   ... M ... g ...
034   ... eodem ... loco ...
036   ... M ...
037   ... sunt ...
038   ... M ... R ...
039   ... tum ... E ...
040   ... In ... g ...
041   ... suis ...
044   ... sunt ...
050   ... suis ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0082

page title: ... E R E R sunt R S sunt  ...
  
001   ... E ... R ... E ... R ...
003   ... sunt ...
011   ... R ...
015   ... S ...
018   ... sunt ...
020   ... R ...
027   ... S ...
030   ... esset ...
034   ... sunt ...
041   ... denique ... g ...
054   ... v ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0083

page title: ... R S R M S eft g  ...
  
001   ... R ... S ... R ... M ... S ...
003   ... eft ...
004   ... g ...
010   ... R ...
012   ... sunt ...
018   ... urbem ...
019   ... g ... R ...
020   ... g ...
023   ... R ...
024   ... atque ...
025   ... quos ...
027   ... R ...
029   ... R ...
030   ... tum ...
049   ... g ...
053   ... R ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0084

page title: ... E atque E S olim S  ...
  
001   ... E ...
002   ... E ...
004   ... atque ...
010   ... E ...
015   ... E ...
036   ... S ... olim ...
041   ... S ... Y ...
042   ... R ...
046   ... S ...
049   ... E ...
054   ... quos ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0085

page title: ... R S R M S  ...
  
001   ... R ... S ... R ... M ... S ...
002   ... S ...
005   ... S ...
006   ... etiam ...
009   ... Sed ...
012   ... S ...
013   ... E ... S ...
016   ... M ...
020   ... R ...
022   ... M ...
025   ... e ...
029   ... S ...
032   ... g ...
033   ... S ...
034   ... pro ...
040   ... g ...
041   ... atque ...
042   ... quod ...
045   ... sunt ...
047   ... etiam ... ubi ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0086

page title: ... R eft g esse g  ...
  
001   ... R ...
002   ... eft ...
003   ... eft ...
007   ... eft ...
009   ... g ... esse ... e ...
011   ... g ...
016   ... E ...
018   ... sunt ... E ...
023   ... atque ...
029   ... g ...
034   ... etiam ...
035   ... Atque ...
043   ... q ... e ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0087

page title: ... E R E R E M R  ...
  
001   ... E ... R ... E ... R ... E ... M ... R ...
005   ... S ...
007   ... Nam ...
012   ... etiam ...
016   ... E ... R ... E ... R ...
020   ... respondet ...
021   ... novae ... M ...
024   ... ante ...
039   ... R ...
047   ... R ...
============================================================
ubrug Ubbo Emmius RFH 0088

page title: ... E R E R eft  ...
  
001   ... E ... R ... E ... R ...
007   ... eft ...
009   ... eft ...
011   ... eft ...
012   ... eft ...
013   ... literis ... v ...
018   ... sunt ...
019   ... S ...
020   ... sunt ...
027   ... quos ...
030   ... S ...
032   ... R ...
033   ... eft ...
034   ... c ... g ... sunt ...
035   ... R ...
036   ... eft ... c ...
037   ... v ... pro ... R ...
045   ... g ...
046   ... pro ...
047   ... eft ...
048   ... quod ...
050   ... Sed ...
============================================================
unpack pages

page title: [no page title]