============================================================
NNM001001118 0001

page title: [empty] [cover]
  
============================================================
NNM001001118 0002

page title: [empty]
  
============================================================
NNM001001118 0003

page title: teekeningen, der meest onbekenden voor
  
  ... Aantekeningen ...
  ... reize ... over ... Java ... in ...
  ... eene ...
  ... De ... der ... voorwerpen ... verzamelingen ...
  ... onze ... reizen ... naar ... de ...
  ... die ... wij ... reizen ... gedurende ...
  ... @Timor_underlined ... @Molukken_underlined ... @Nieuw_Guinea_underlined ...
  ... zijn ... naar ... het ... Museum ... van ...
  ... N. ... H. ... te ... verzonden ... van ... de ... @Leiden_underlined ...
teekeningen, der meest onbekenden voor
werpen op die reizen door wijlen mijn
  ... Raalten ... en ... mij ... gemaakt ...
  ... vriend ... G. ... van ...
zijn de afteekeningen gereed en de
eersten naar Nederland op weg. Onze
gezondheid is door de schoone luchts
gesteldheid van Buitenzorg in eenen tamelijk
goeden staat. Wij zijn derhalven 
weder gereed om voor de wetenschappen
nieuwe togten te maken.
Den 18 Maart is door den Heer Dr. Macklot
een voorstel gedaan aan zijne Ex. den
Gouverneur Generaal om eene reis ( )
te gaan maken over Java ten
Noorden der Berketen die dit eiland
van het O. naar het W. doorsnijd, naar
den weinig bekenden Oosthoek en
van daar langs den Zuidkant van
het gebergte terug naar Buitenzorg
Deze reize kan makkelijk twee jaren
duren.
( ) met de Heer Mueller en mij.
============================================================
NNM001001118 0004

page title: 11 April Ik bevind mij reeds sedert eenige
  
11 April Ik bevind mij reeds sedert eenige
dagen zeer ongesteld. Met mijne ingewanden
sukkel ik en Hemel geve dat het van geene
verdere gevolgen zij
12 @AANHALING Tijding ontvangen dat de Heren P.W.
Korthals, Overdijk en van Gelder, die
door Z.M. aan[?] onze Commissie als
Leden zijn toegevoegd, te Anjer zijn aan
gekomen. Zij denken binnen weinig
dagen met hun vaartuig, de [A...ie]
te Batavia te zijn.
12 @AANHALING door de goede werking der geneesmid
delen, door den Heer Nollmann mij gegeven
begin ik mij beter te gevoelen. Goede
God geef dat ik spoedig weder hersteld
mag wezen!
Tegen den avond kwamen de Heeren P
W Korthals en Overdijk hier aan. De
eerste os een klein zeer vriendelijk mannetje
zoo het schijnt zeer goed. Men kan echter
de menschen bij de eerste ontmoeting
nog niet kennen. Overdijk is minder
fijn.
Den 15 April kwam het besluit der Indi[schen]
  ... Regering ... waar ... waarin ... r ... het ... voorstel ... der ... Heer ...
  ... Macklots ... onze ... reize ... gedaan ...
  ... in ... alles_is ... goed ... gekeurd ...
  ... Den ... 20 ... is ... de ... Heer ... van ... Gelder ... alhier ...
  ... op ... het ... oog ... schijnt ... dezer ... in ... de ... gewone ...
  ... zamen ... leving ... het ... verstandigste ... der ...
============================================================
NNM001001118 0005

page title: ... Den 2 3 April Heden vernam ik dat er in  ...
  
  ... Den ... 2 ... 3 ... April ... Heden ... vernam ... ik ... dat ... er ... in ... het ...
  ... ten ... westen ... van ... hier ...
  ... zoo ... veel ... tigers ... zijn ... dat ... de ... rijst ... r ... oogsten ...
  ... zijn ... hun ... werk ... gewapende ... genoodzaakt ...
  ... wachten ... om ... de ... velden ... te ... zetten ... - ... Reeds ...
  ... vijf ... y ... waren ... is_daar ... is ... dit ... aangedaan ... menschen ...
  ... verscheurd ...
  ... Voor ... eenige ... dagen ... sloeg ... de ... bliksem ... in ...
  ... twee ... en ... doode ... de ... pedatis ...
  ... Den ... 5 ... Mei_wierd ... ten ... mijne ... huize ... een ...
  ... bruiloft ... gevierd ... van ... een ... wonderlijk ... Javaans ...
  ... mijn ... bedienden ... Een ... jonge ... knappe ... paar ...
  ... stal ... van ... misschien ... 2 ... 0 ... jaren ... trouwde ... knegt ...
  ... met ... een ... oud ... zwart ... zeventig ... jarig ... rimpelig ...
  ... Den ... 8 ... mei ... Met ... alles_gereed ... a ... zijnde ... de ...
  ... van ... Java ... bekomen ... hebbende ... aanschrijving ...
  ... onze ... reize ... en ... om ... ons ... met ... aangaande ...
  ... te ... en ... door ... ons ... een ... ondersteunen ...
  ... van ... 3 ... maanden ... tractements ... voorschot ...
  ... zijnde ... besloten ... wij ... tegen ... den ... ontvangen ...
  ... 14 ... mei ... te ... verlaten ... en ... het ... Buitenzorg ...
  ... op ... den ... ooster ... helling ... Kampong ... Tjieboeraijoet ...
  ... van ... den ... hogen ... berg ... Salak ... gelegen ... tot ...
  ... onze ... eerste ... te ... nemen ... verblijfplaats ...
  ... Den ... 9 ... wierd ... Heer ... Macklot ... onverwachts ...
  ... ziek ...
  ... Den ... 11 ... De ... Heer ... Macklot ... nog ...
  ... op ... spoedig ... herstel ... zijnde ... hebben ... Muller ... en ...
============================================================
NNM001001118 0006

page title: ... ik met goedvinding van_den Heer Macklot om ons vooreerst met  ...
  
  ... ik ... met ... goedvinding ... van_den ... Heer ... Macklot ...
  ... om ... ons ... vooreerst ... met ... ons_beiden ... beiden ... naar ...
  ... de ... eerste ... bestemmingsplaats ... bestemming ... onzer ... reize ... te ...
  ... begeven ... en ... laatsten ... hier ... of ... op ...
  ... aftewagten ... Wij ... hebben ... den ... Residen ...
  ... verzocht ... om ... den ... Tjammat ... Djerok ...
  ... te ... doen ... over ... onze ... komst ... vinden ... wij ...
  ... in ... zijne ... afdeling ... waarin ... onze ... eerste ...
  ... plaats ... gelegen ... is ...
  ... maken ... wij ... onze ... goederen ...
  ... als ... gewoonlijk ... k ... op ... onze ... reizen ... voorzagen ...
  ... wij ... ons ... ook_thans ... weder ... van ... ligt ...
  ... en ... de ... nodige ... levensmiddelen ... behalven ...
  ... van ... rijst ... en ... kippen ... welke ... artikelen ... men ...
  ... overal ... op ... Java ... kan ... bekomen ... Voor ... kleding ...
  ... in ... de ... binnenlanden ... land ... voorzagen ... wij ... ons ... van ...
  ... ligte ... sterke ... klederen ... om ... in ... het ... gebergte ... te ...
  ... gebruiken ... en ... fijnere ... om ... mee ... op_de ... hoofd ...
  ... plaatsen ... te ... verschijnen ... Ieder ... van ... ons ... had ...
  ... een ... goed ... bed ... van ... nanking ... met ... katoen ... gevuld ...
  ... voor ... werkzaamheden ... nam ... ieder ... zijne ... eigene ...
  ... behoren ... gereedschappen ... en ... behoeften ...
  ... Al ... deze ... goederen ... in ... goede ... houten ... kisten ...
  ... en ... bamboeze ... draagbaren ... baren ... gedaan ... wierden ...
  ... door ... menschen ... gedragen ...
  ... Men ... reist ... op ... Java ... op ... drieerlij ... wijzen ... met ...
  ... rijdtuigen ... over ... den ... groote ... door ... Daendels ...
  ... aangelegden ... postweg ... met ... inlandsche ...
  ... of ... eigen ... paarden ... op ... binnen ... wegen ... en ...
  ... met ... palen ... Wij ... rijzen ... gewoonlijk ...
  ... op_de ... tweede ... wijzen ... z ... en ... houden ... daarop ...
  ... sterke ... paarden ...
  ... Van ... onze ... Buitenzorgsche ... vrienden_namen ...
  ... wij ... een ... hartelijk ... afscheid ...
============================================================
NNM001001118 0007

page title: paarden om ons te vergezellen.
  
  ... Den ... 1 ... Mei ... om ... 8 ... uren ... verlieten ...
  ... wij ... De ... Heer ... Mueller ... gezond ... maar ... Buitenzorg ...
  ... zeer ... ongesteld ... Met ... de ... gedachten ... dat ...
  ... eene ... tour ... te ... paard ... mijne ... gezondheid ...
  ... terug ... zou ... komen ... reed ... ik ... tamelijk ... te ...
  ... vreden ... van ... B. ... weg ... Een ... Ingebei ... die ... ons ...
  ... tot ... strekte ... Acther ... ons ... wegwijzer ...
  ... reden ... Javaan ... Asied ... en ... Muller ... mijn ...
  ... bediende ... Mijn ... staljongens ... kwamen ...
  ... te ... voet ... achter ... aan ... Onze ... Boeginesche ...
  ... met ... geweren ... gewapend ... jagers ...
  ... onze ... goederen ... welke ... wierden ... gedragen ...
  ... door ... Javanen ... De ... Heeren ... hondertvijftig ...
  ... Van ... Gelder ... vergezelden ... ons ... Overdijk ...
  ... nog ... een ... eind ... wegs ...
  ... Wij ... reden ... door ... den ... Impang ... langs ... de ...
  ... des ... Edelen ... Heer ... Engelhard ... naar ... woning ...
  ... eenen ... pas ... weg ... die ... zuid ... aangelegden ...
  ... naar ... den ... Salak ... loopt ... en ... welke ... waards ...
  ... in ... 1 ... 8 ... 2 ... 8 ... is ... Hier ... wenschten ... ons ... aangelegd ...
  ... de ... Overdijk ... en ... Van ... Gelder ... eene ... Heeren ...
  ... goede ... reis ... en ... keerden ... naar ... verdere ...
  ... te ... rug ... Onze ... weg ...
  ... Buitenzorg ...
  ... al ... aan ... de ... uit ... den ... spoedig ...
  ... hier ... reeds ... Pangerango ... ontspringende ...
  ... brede ... rivier ... Sedane ... Met ... een ...
  ... bamboeze ... vlot ... wij ... over ... dezelve ... werden ...
  ... gezet ... gene ... zijde ... wenschten ... ons ... Aan ...
  ... de ... zoon ... van ... het ... Afdeelingshoofd ...
  ... van ... Tjie ... djerok ... welkom ... en ... bestegen ...
paarden om ons te vergezellen.
  ... Hier ... staan ... eenige ... rijstpakhuizen ... thans ... den ...
  ... Heere ... Engelhard ... behorende ...
============================================================
NNM001001118 0008

page title: ... De 1 6 voet breden weg loopt van hier door  ...
  
  ... De ... 1 ... 6 ... voet ... breden ... weg ... loopt ... van ... hier ... door ...
  ... een ... vruchtbaar ... oord ... zuid ... op ... den ... Salak ...
  ... aan ... Het ... was ... reeds ... 10 ... uren ... en ... de ...
  ... begon ... voor ... mij ... ongestelde ... onverdraagelijk ...
  ... te ... worden ... Bij ... het ... Kampong ... Nagrok ...
  ... gekomen ... zijnde ... besloten ... wij ... het ... warmste ...
  ... gedeelte ... des ... dags ... in ... het ... aldaar ... gelegene ...
  ... huis ... van ... den ... Tjammat ... doortebrengen ...
  ... vriendelijk ... wierden ... wij ... door ... eene ... onder ...
  ... vrouw ... van ... den ... laatsten ... ontvangen ...
  ... Zij ... bood ... ons ... goede ... tee ... en ... gebak ... aan ...
  ... vooral ... de ... eerste ... verkwikte ... mij ... zeer ... 3 ... uren ...
  ... bragten ... wij ... in ... dit ... fraaije ... dorp ... dat ... uit ...
  ... 7 ... huizen ... bestaat ... genoegelijk ... door ... Om ...
  ... twee ... uren ... lieten ... wij ... onze ... paarden ... weder ...
  ... zadelen ... en ... reden ... den ... weg ... op ... naar ...
  ... den ... Salak ... Niet ... verre ... van ... Nagrok ...
  ... het ... riviertje ... Djerok ... waarna ... het ... geheele ...
  ... District ... dat ... zich ... van ... den ... Salak ... tot ...
  ... aan ... Buitenzorg ... uitstrekt ... genaamd ... is ...
  ... verder ... liep ... de ... weg ... langs ... het ... ander ... hoog ...
  ... liggend ... Kampong ... Poelo ... Sarie ...
  ... over ... de ... Tjie ... sitjong ... langs ... en ... over ... de ... Kampong ...
  ... en ... rivieren ... Tjie ... Kalet ... T. ... Denag ... T. ...
  ... minteng ... T. ... panenga ... Kampong ... T._badak ...
  ... rivier ... T._tees ... van ... hier_liep_de ... weg ... zeer ...
  ... steil ... Z ... O ... op ... naar ... het ... Kampong ... Tjie ... boe- ...
  ... raijoet ... van ... hetwelk ... niet ... verre ... de ... Pas- ...
  ... sangerahang ... Solejman ... gelegen ... is ... Dit ...
  ... gebouw ... voor ... Koffij ... Inspecteurs ... ingerigt ...
  ... wierd ... ons ... door ... de ... zoon ... des ... Tjammati ...
  ... als ... onze ... verblijf ... plaats ... aangewezen ... Het ...
  ... was ... 5 ... uren ... toen ... wij ... hier ... aankwamen ...
  ... + ... langs ... de ... dorpen ... Bodjong ... doeren ... en ...
============================================================
NNM001001118 0009

page title: heerlijk was dezen morgenstand. Schoon
  
  ... De ... des ... Salaks ... koelde ... onze ... bergwind ...
  ... eensklaps ... s ... zoodanig ... bezwete ... lichgamen ...
  ... af ... dat ... ik ... meende ... de ... koorts ... te ... hebben ...
  ... Eeven ... na ... ons ... de ... boeginesche ... jagers ... kwamen ...
  ... aan ... en ... de ... met ... onze ... goederen ... dragers ...
  ... ik ... een ... der ... kleine ... kamertjes ... Aanstonds ...
  ... van ... onze ... woning ... gereed ... maken ... bamboeze ...
  ... en ... stilletjes ... in ... mijne ... slaapplaats ...
  ... vroegtijdig ... wierd ... ik ... koorts ...
  ... Den ... 1 ... 5 ... Mei ... Reeds ...
  ... en ... met ... ongeduld ... achtig ... wakker ...
  ... den ... dag ... Ik ... had ... eenige ... aanbrekenden ...
  ... uren ... te ... toen ... wij ... weder ... vergeefs ... gewagt ...
  ... eene ... overviel ... Vreemd ... kleine ... sluimering ...
  ... wierd ... ik ... gewekt ... door ... het ... geschreeuw ...
  ... der ... Buceros ... Rinoceros ... en ... der ... Rangkong ...
  ... wou ... van_de ... steile ... wou ... Hylobatus ...
  ... des ... Salaks ... blikte ... door ... de ... Het ... daglicht ...
  ... reten ... der ... wanden ... van ... mijn ... bamboeze ...
  ... stond ... ik ... op ... en ... vertrekje ... Vermoeid ...
  ... voor ... onze ... hut ... in_de ... ochtend ... wandelde ...
  ... koelte ... heen ... en ... weder ... Achter ... de ...
  ... hooge ... der ... Pangerango ... en ... Gede ... kruinen ...
  ... die ... eene ... zee ... van ... roze ... wolken ... boven ...
  ... Kwam ... de ... zon ... met ... allen ... uitstaken ...
  ... voorschijn ... Hoe ...
  ... ten ... haren ... luster ...
heerlijk was dezen morgenstand. Schoon
onthulden zich de vruchtbare lands-
der Preanger uit den morgen
  ... nevel ... Donker ... omvatte ... ons ... met ... zijne ...
twee afdalenede ruggen de zwaar
  ... begroeide ... steilen ... berg ... Salak ...
============================================================
NNM001001118 0010

page title: Het gebouw ligt op een vierkant plein dat
  
  ... Ware ... ik ... minder ... ongesteld ... geweest ... wat ... zou ... dit ...
  ... alles ... eenen ... indruk ... op ... mij ... hebben ... gemaakt ...
  ... Ik ... gebruikte ... eenige ... geneesmiddelen ... welke ...
  ... de ... Heer ... Kollmann ... mij ... had ... mee ... gegeven ...
  ... Kollmann ...
  ... dezelve ... hadden ... echter ... niet ... veel ... werking ...
  ... Een ... weinig ... beterde ... ik ...
  ... Den ... 1 ... 6 ... Dezen ... nacht ... ik ... beter ... dan ...
  ... den ... vorigen ... gehad ... Een ... kleine ... wandeling ...
  ... in ... de ... koffijtuinen ... heeft ... mij ... zeer ... verfrisst ...
  ... De ... Passangerahang ... Soleijman ... is ... op ... de ...
  ... ooster ... helling ... van ... den ... Salak ... bij ... de ... koffij ...
  ... tuinen ... met ... verre ... van ... de ... Kampong ... Tjie ...
  ... boeraijoet ... gelegen ... Zij ... is ... 5 ... 0 ... passen ... lang ...
  ... en ... 1 ... 5 ... breed ... en ... strekt ... zich ... in ... de ... lengte ...
  ... omtrent ... van ... het ... zuiden ... naar ... het ... noorden ...
  ... Zes ... kamers ... die ... in ... het ... midden ... door ... eene ...
  ... opene ... gaanderij ... worden ... vereenigd ... en ...
  ... waarvan ... er ... twee ... voor ... bedienden ... zijn ...
  ... ingerigt ... geven ... aan ... dezelve ... veel ...
Het gebouw ligt op een vierkant plein dat
  ... met ... eene ... heg ... is ... omgeven ... Ten ... westen ... liggen ...
  ... 1 ... 5 ... 0 ... pas ... lang ... in ... het ...
  ... de ... koffij ... schuren ... die ...
  ... vierkant ... een ... plein ... waarop ...
  ... de ... koffij ... wordt ... gedroogd ... De ... hier ... zijnde ...
  ... koffijtuinen ... die ... echter ... niet ... zeer ...
  ... des ... bergs ... Salak ...
  ... zijn ... tegen_de ... steile ... kanten ...
  ... en ... Pasir ... pogor ... aangebouwd ... Dezelve ...
  ... het ... jaar ... 1 ... 8 ... 26 ... 2 ... 7 ... Verleden ...
  ... zijn ... aangelegd ... in ...
  ... 3 ... pikols ...
  ... jaar ... bedroeg ... de ... koffij ... oogst ...
  ... slechts ... 300 ... bedragen ...
  ... thans ... dit ... jaar ... zal ... zij ...
============================================================
NNM001001118 0011

page title: ... Peilingen van Passangrahang Solejman Goenong Pantjar 4 5 0 van  ...
  
  ... Peilingen ... van ... Passangrahang ...
  ... Solejman ...
  ... Goenong ... Pantjar ... 4 ... 5 ... 0 ... van ... het ... noorden ...
  ... Pondok ... Gede ... 60 ... 0 ...
  ... Goenung ... Pange- ...
  ... 100 ... rango ...
  ... G. ... Gede ... 105 ... 0 ...
  ... G. ... 115 ...
  ... Eenige ... huizen ... op ...
  ... Pasir ... Tjimoentjang ... 1 ... 8 ... 5 ... 0 ...
  ... G. ... Salak ... 2 ...
  ... Pondok ... Pasir ...
  ... Pogor ...
  ... Twee ... kinderen ... zagen ... heden ... op ... den ...
  ... weg ... digt ... koffij ... schuren ... eenen ... Tijger ...
  ... welke ... van ... den ... berg ... kwam ... den ... weg ...
  ... naar ... de ... valei ... scheen ... te ... nemen ...
  ... Den ... 1 ... 7 ... heden ... morgen ... met ... eenige ... Javaanen ...
  ... eenen ... wandeling ... makende ... zagen ... wij ...
  ... op ... den ... weg ... naar ... de ... koffijtuinen ... met ... ver ...
  ... van ... hier ... een ... versch ... ingedrukt_tijgerspoor ...
  ... Op ... eene ... plaats ... waar ... de ... aarde ... opgekrapt ...
  ... het ... versche ... uitwerpsel ...
  ... was ... vonden ... wij ...
  ... van ... dit ... dier ... Onwilkeurig ... wierp ... ik ...
  ... eenen ... blik ... op ... een ...
  ... dat ... door ... de ... Alang ... alang ... liep ...
  ... misschien ... zit ... daar ... het ... monster ... te ... loeren ...
  ... Het ... is ... hier ... wilde ... woeste ... natuur ... rondom ... wordt ...
  ... onze ... woning ... door ... ongelijke ... alang ...
============================================================
NNM001001118 0012

page title: vriendelijk wierd ik door Zijn Ed. vrouw
  
  ... steile ... hoogtens ... en ... diepe ... laagtens ... zeer ... moei- ...
  ... lijke ... wegen ... welke ... naar ... de ... koffij ... tuinen ...
  ... die ... stijl ... tegen ... de ... afhellingen ... der ...
  ... bergen ... zijn ... aangebouwd ...
  ... Den ... 1 ... 8 ... Mei ... ziedaar ... ik ... zit ... weer ... te ... Buiten- ...
  ... zorg ... Mijne ... ongesteldheid ... noodzaakte ...
  ... mij ... om ... dezen ... morgen ... om ... 5 ... uren ...
  ... de ... Passangerahang ... Solejman ... te ... ver ...
  ... laten ... Ik ... ben ... te ... paard ... herwaards ... ge ...
  ... komen ... verzeld ... van ... Asied ... en ... eenen ...
  ... anderen ... Javaan ... Om ... half ... negen ... was ...
  ... ik ... bij ... den ... Doctor ... Kollmann ... aan ... huis ...
vriendelijk wierd ik door Zijn Ed. vrouw
ontvangen. Een oogenblik daarna kwam
  ... de ... goede ... doctor ... ook ... Hij ... was_ver ...
wondert mij hier te zien. Hij
onderzocht mijne ongesteldheid en
gaf een flesch oplossende medicijnen.
Deze medicijnen werkten zo goed dat
ik mij savonds veel beter gevoelde
en snachts gerust sliep.
Smiddags eenen brief van den Heer Muller
ontvangen welke ten geleide dient van
eenige geneesmiddelen welke den Heer
Dr. Kollmann mij had gezonden.
Muller is dezen morgen langs eene moei
jelijken weg naar den pondok Panir
Pogor gegaan. Hij heeft daar een menigte 
apen en gevogelte gezien. Buitenzorg
peilde hij van daar in het N.t.O.
============================================================
NNM001001118 0013

page title: Den 19 Mei eenzaam en verlaten lig
  
  ... De ... Heer ... Macklot ... ziet ... er ... nog ... zeer ... onvoor ... delig ... uit ...
Den 19 Mei eenzaam en verlaten lig
ik thans in een vreemd land op het
ziekbed. Niemand die zich mijne 
met liefde aantrekt. Zelfs mijne Javanen
die loontrekken laten mijn dikwijls her
haalde uren roepen - O gij vervlogene
jaren mijner kindheid toen eene der 
lievende moeder angstig voor mijne
zieke lagerstede waakte thans komt
uw gemis mij met dubbele weemoed 
voor den geest. Ach kon ik op dit 
ogenblik op de vleugelen der wind naar
mijn bemind ouderlijk huis over
vliegen met welk eene liefde liefde
zoudt gij mij, beste moeder! ontvangen
"Ach er ligt eene geduldige zagtheid
in de liefde eener moeder tot haren
zoon welke voor alle overige hartstogten
den voorrang behaalt. Zij verkoelt
noch door zelfliefde, noch wordt zij door
gevaar afgeschrikt, noch door de onwaar
digheid van het geliefd voorwerp ver
zwakt; noch door ondankbaarheid
verstikt. Zij offert ieder gemak voor
het zijne op ontzegt ieder genoegen
voor zijn genot; is stout op zijnen
roem; verheugt zich over zijn geluk
en als het ongeluk over hem zamen
stort, wordt hij haar hier door des
te duurder. Als de schande zijnen
============================================================
NNM001001118 0014

page title: naam bezwalkt. verheft ze hem en 
  
naam bezwalkt. verheft ze hem en 
hegt zich aan hem der schande ten 
trots; en stoot de gansche wereld hem
van zich af dan zoekt zij hem
gansche wereld te vergoeden."
(Washington Irving)
Den 20 Mei. Ik voel mij Goddank 
kelijk beter. Binnenkort kan ik mis
schien mijnen werkzaamheden her
vatten. 
De heer Macklot ziet dezen dag
ook beter uit.
In Gutzlaff's uitbreiding van Christ.
koninkrijk op aarde gelezen. dat
uit de overblijfsels van Tempels zoo
als men die in Mataram, Panjong?
en Malang aantreft blijkt dat de
Javanen tot in de 13 eeuw de
Godsdienst der Hindos en Budhu
waren toegedaan.
Hondert vijftig jaren na de ophouding
der kruistogten in Europa kwam de 
eerste Mohamadeaansche zendeling
Raden Ramat neef van den koning
van Majaphit op Java. Hij werd
============================================================
NNM001001118 0015

page title: geholpen door Raden Patak; zoon van
  
geholpen door Raden Patak; zoon van
het opperhoofd der Javaansche kolonie
te Palembang, op Sumatra en waar
schijnlijk kleinzoon van Browijoijo,
konig van Majapahit. Door de
magt van Palembang ondersteund
versloeg hij zijnen Grootvader, en
voerde nu met het zwaard het
Islamismus in, hetwelk toen reeds
door de pogingen van Ramat, en
misschien ook door den Sultan van
Cheribon, Maulana, vaste wortelen
had geschoten, sedert dien tijd heeft 
zich deze leer over het geehele
eiland verspried, en het Heidendom 
zag zich van liever lede verdrongen. 
Den 25 december wilde ik schrijven en het
is Mei. dus liever den 25 Mei.
Ik had snachts onrustig geslapen en
begon tegen den ochtend zacht te slui
meren toen er eenige malen op mijn
deur wierd geklopt. Sapada riek ik
wel kunnende veronderstellen dat geen
Europeaan snachts hier zou komen.
Sapada? "boeka pinto" riep mij
mijne engelachtige Siepiet toe,
welke ik dacht dat eenige mijlen van
van mij af in haar Kampong was. Ik
herkan haar aan haar lieve stem
============================================================
NNM001001118 0016

page title: uit mijn bed te springen en haar de deur
  
uit mijn bed te springen en haar de deur
te openen was slechts het werk van een
ogenblik. Begimana Merapati soeda
datang, vroeg ik Dengan Pedati ont
waarde zij. "Saija soeda dingar Toewan
ada sakit aijar." Het goede meisje
dacht dat ik zwaar ziek te buitenzorg
  ... buitenzorg ...
was aangekomen, zij had zulks gehoord,
en kon toen geen ogenblik gerust meer
  ... gerust ...
in haar Kampong Kopo blijven -
Zij smeekte haren vader om eene kar
te nemen en kwam niet tegenstaande
hare gezondheid en geenen goeden staat
was midden in den nacht van het gebergte
naar Buitenzorg -
Sie piet is in 1813 a 1814 geboren, op het
landgoed Pondik Gede in het Kampong
Kopo= hare vader en moeder worden genoemd.
Bapa en Ma Kaisa. Ik zag haar
het eerste in Mei van het vorige jaar.
Met hare Moei keek zij de Olifant
die op onze plaats stond. Zij geviel
mij zeer en woonde van stonden aan
bij mij als huishoudster - Ik was
reeds 4 jaren in Indien en had door
ondervinding geleerd dat deze manier
van leven hier bijkans onmisbaar
is. Hetwelk mij ieder, die de zaken
hier kent, gaarne zal toestemmen.
In de eerste dagen was zij voor mij
============================================================
NNM001001118 0017

page title: als blanken zeer bevreesd. Na eenige dagen
  
als blanken zeer bevreesd. Na eenige dagen
ging deze vrees echter over en zij deed
van toen af alles om mij te behagen. 
Ik was toen haar alles.
In Mei van dit jaar toen wij onze reis
over Java moesten aanvaarden, zei
ik haar dat het moeilijk zou wezen
om op reis eene vrouw mee te nemen
omdat men komt daar in zeer vele
ongelegenheden en waardoor zich wel
een man maar geen vrouw kan
redden. Zij ging naar hare ouders te 
Kopo terug. Roerend was haar
afscheid van mij. waaronder zij was
bezweken had ik haar niet getroost met
onze terugkomst wanneer zij weder
dadelijk bij mij ... en moest komen.
aard geheel en al veranderd. Zoo leven
dig en vol vuur als hij vroeger was
zoo stil en bedaard wierd hij in de laatste
dagen van zijn werkzaam leven. Een
beroerte nam hem weg.
De heer Korthals is heden mede ziek gaan
liggen. Veertien husaren, van de bezetting
hier, zijn heden morgen weer in het
ziekenhuis gekomen - Deze ziekte openbaart
zich door een gevoel als of men verkouden
is. Deze verkoudheid gaat eindelijk over in
hoofd en keelpijn. men voelt zich benaauwd
op de borst is heet en kan niet zweten.
De tong is wit beslagen.
============================================================
NNM001001118 0018

page title: Ik hoor dat in de Preanger Regentschappen
  
Ik hoor dat in de Preanger Regentschappen
de Cholera Morbus woedt. Hier zijn onder
inlanders en blanken ook veel buikziek
ten - Op het ogenblik gevoel ik mij tamelijk wel -
Den 27 Mei. Gisteren avond om 9 uren is
Siepiet vergezeld van haren vader en 
hare zuster, met eenen pedati naar
Kopo vertrokken. Hoe moeilijk viel het lieve
meisje het afscheid van mij -
Ik ben dezen nacht in het geheel niet
wel geweest. Gisteren den gehelen 
was ik huiverig koud en dacht gisteren
avond door het drinken van een paar
glazen wijn mij eenigzins te verwarmen
Inderdaad begon ik mij ook beter te gevoelen
... ... was ik in mjne
Bapa en Ma Kaisa. Ik zag een weinig
het eerst in Mei van het voor... gloed
Mete hare Moei keek zij de verspreid
die op onze plaats stond. Zijndste
mij zeer en woonde van ston... korten
============================================================
NNM001001118 0019

page title: dienst voor den heer Brumminga welke ziek
  
dienst voor den heer Brumminga welke ziek
is geworden waar te nemen - Tegen 11 uren
zijn hun Ed met postpaarden vertrokken
naar Tjipanas -
De heer Kollmann is gisteren ook
bedlegerig geworden en sukkelt mede aan
koortsen -
Mijn vriend Muller, die thans alleen boven
de werkzaamheden uitvoert, heeft gisteren
een brief aan mij geschreven, waar in
hij klaagt over verkoudheid hoofd, keel
en rugpijn - Overdijk die een paar dagen
bij hem was is gisteren ziek terug gekomen.
Den 31 Mei overleed alhier de Hoog Edel
Gestrenge heer N. Engelhard, oud Gou
verneur van Javasch N.O. kust
in den ouderdom van 69 Jaren -
Sedert drie maanden was dezen grijs
aard geheel en al veranderd. Zoo leven
dig en vol vuur als hij vroeger was
zoo stil en bedaard wierd hij in de laatste
dagen van zijn werkzaam leven. Een
beroerte nam hem weg.
De heer Korthals is heden mede ziek gaan
liggen. Veertien husaren, van de bezetting
hier, zijn heden morgen weer in het
ziekenhuis gekomen - Deze ziekte openbaart
zich door een gevoel als of men verkouden
is. Deze verkoudheid gaat eindelijk over in
hoofd en keelpijn. men voelt zich benaauwd
op de borst is heet en kan niet zweten.
De tong is wit beslagen.
============================================================
NNM001001118 0020

page title: Den 4 Junij. De heer Korthals is zwaar ziek
  
Den 4 Junij. De heer Korthals is zwaar ziek
geweest heeft heete koortsen gehad en was
voor eergisteren in eene bedenkelijken toestand.
Het gaat God dank thans echter beter
en hij zal nu spoedig hersteld zijn -
Met mij wil het maar in het geheel niet
gaan. Ik ben voor een paar dagen weer
veel zieker geworden. De geneesmiddelen
die der heer Kollman mij geeft helpen
wel voor een ogenblik maar dan gaat
de onregelmatige gal afzondering weder
zijne oude gang -
Het was schemeravond toen er zacht...
op mijne deur wierdt geklopt. Kom bin
nen, riep ik. Bedaard wierdt de deur ge
opend en een vriendelijke grijsaard die
wel iets van eenen jood had trad binnen
Hij was tamelijk groot van gestalte had een
op... hemelschen opslagn van ogen. Zijn kruin
was voor glad naar achteren zoo als ook
onder de kin was zijn hoofd met zilver wit
haar begroeid. Hij had een donkerkleurig kleed
aan en scheen in de handen iets te hebben
dat naar sleutels geleek. Om zijn aan
gezigt verspreide zich eenen zilver glans.
half verschrikt sprong ik op en bleef in ver
wondering opgetogen over dit bezoek
ligt geschrikt, zeide daarop de grijsaard
en wees met de hand dat ik zou gaan
zitten. Hij zette zich daarop ook in eene
... stoel die tegen over mij 
stond.
============================================================
NNM001001118 0021

page title: zijt gerust, zeide hij, ik ben uw beschermheilige
  
zijt gerust, zeide hij, ik ben uw beschermheilige
die u eens kom onderhouden over uw
verblijf in Indien. Het zal morgen
zoo als gij weet vijf jaren zijn dat
gij U hier bevindt. Om u te dienen
Hl Petrus geef ik hem tot antwoord en
maakte daarbij eene beleefde buiging.
En met welke oogmerken zijt gij hier gekomen
uit verscheidene rednen St Petr= namelijk
om de wereld te zien, om daardoor onder
vinding te krijgen en wijzer en beter te
worden, om mij in mijn vak als tekenaar
met vlijt te oefenen. Om in de
Natuurkundige wetenschappen ervaren
te worden en eindelijk om na trouwe
diensten aan mijn vaderland en
de wetenschappen bewezen te hebben
met een klein vermogen naar het
geliefde vaderland te gaan.
St. P. gij had er nog wel bij kunnen 
voegen mijn zoon om door al het
... vreemde schoone en heerlijke
dat gij in de natuur zoudt zien
den schepper aller dingen
beter te leren kennen - en prijzen
Ik gevoelde de waarheid der aan
merking en zweeg.
St. P. hebt gij thans veel van de wereld
gezien.
O ja, een gedeelte van Holland, de Kaap
de goede Hoop, Java, Macassar, Amboina
Nieuw Guinea, Timor, enz.
============================================================
NNM001001118 0022

page title: Ik heb daar ondervonden dat men overal waar
  
Ik heb daar ondervonden dat men overal waar
men in gezondheid en in goeden staat is
gelukkig kan zijn. Van de menschen kan
ik nog niets zeggen het geeft over al goede
veel boze. maar meer nog die beide vereenigd zijn.
St Pieter fronste zijn grijze wenkbrouwen
en hoeste even. Toen zijn gelaat kalmer
was geworden vroeg hij verder. "Hebt gij
U in uw vak met vlijt geoefend. Hier voelde ik
eenen gloed over mijne wangen gaan en
kon niets zeggen. Alleen lispelde ik van
onverdraagelijke hitte die iemand allen lust be
nam, van verheug zijn als het dagelijks
teekenwerk was afgelopen enz. Is dat zijne
bekwaamheden die men het geluk heeft boven
duizenden te bezitten met besteden
[?] vroeg St Pieter. Ik kon niets meer
zeggen. "En zijt gij in de NK wetenschappen
ervaren geworden? Neen antwoorde
ik flaauw. Hier stond mijne beschermheilige
op en gaf mij eene geduchte les
welke hij nadat hij mij had voor gehouden
om een regelmatig doel in mij leven
aan te nemen waarvan hij mij het met be
wees besloot met de woorden "Met te
handelen naar een vast doel, te zien dat
men daar dagelijks meer en meer toe ge
raakt kan men waarelijk gelukkig
voortleven. Neem U iets vastgesteld,
aan om te volgen. Het is voor Uw
welzijn dat ik u rade over vijf
============================================================
NNM001001118 0023

page title: jaren kom ik weder en maak dan dat
  
  ... over ...
jaren kom ik weder en maak dan dat
gij niet zoo beschaamd hoef neer te
zien op mijne vragen. Over vijf
jaren kom ik weder om te zien hoe
gij de waarden van uwen vriend
uwen vader uwen hemelschen be
schermer hebt ter harte genomen"
Tegen het einde zijner les wierd de Heilige
Petrus gestadig aan door eenen
hechten glasis om geven zoo
dat ik niet meer zijn gedaante kon
zien. Eens klaps verdween dezen
glans en maakte dat ik van
schrik wakker wierd. Ik lag in mijne
slaap stede. Het sloeg twee uren.
Ja waarlijk mijn goede gelei geest gij hebt
gelijk ik moet mij een regelmatig  plan
maken om verder naar te leven. Ik
wil mij verder toeleggen op het goed spreken
en schrijven van
mijne moedertaal.
het Fransch (dat  aapgerijns dat beschaamd
" Malaisch (is dien zelven geheel uittespreken
" Javaansch (zoo als Bilderdijk zegt)
  ... Javaansch ...
Ik moet trachten een grondig overzigt
te bekomen over
De Natuurkunde
" gesteldheid in alle opzigten van
deze Archipel.
" Geschiedenis.
============================================================
NNM001001118 0024

page title: vooral moet ik mij meer oefenen in het
  
vooral moet ik mij meer oefenen in het
schoone vak der 
Teekenkunde en alles wat daartoe behoort.
En heb ik mij dan een jaartijds in
al deze vakken geoefend dan kan ik
mij verder een levensplan vormen
Thans zorg ik om mijn pligt te vervullen
als Teekenaar bij de Natuurkundige
Kommissie.
Den 2 Julij zijn wij weder op reis gegaan=
De Heeren Korthals, van Gelder, Overdijk en
ik. Op Tjie boeraijoet waar mijne goederen
nog stonden besloten wij het eerst te gaan
wonen. Na eene vermoijenden togt
van zes uren kwamen wij aldaar over den
middag aan.
's Nachts stond de thermometer op 65 
De heer Korthals berekent dat de hoogte
van deze plaats 2000 voet bedraagt.
Den 6 Juli, smorgens van 1/2 6 verlieten wij met
schone weder te Pasangerahan van Tjie
boraijoet. We weg liep slingerend ten Oosten
van den berg Salak en was nog al vrij
ongelijk. Ten Noorden des zelven ligt onder
de schaaduw der Arenboomen het Kampong
Tjie boeraijoet, dat uit twintig huizen
bestaat. Van dit Kampong daalden wij
af naar Tjie lungsier; een dorp met 30
huizen bestaande en eene rivier waarover
============================================================
NNM001001118 0025

page title: eene aardige houten brug gelegen is. Ver
  
eene aardige houten brug gelegen is. Ver
volgens liep de weg over hoog berg vlakten
tusschen de Kampongs Tjie djamboe
en Gumbong; over de rivier Gombong
langs het Kampong benda; Bankoug
reang, over de rivier Bobar tot aan
het schoone kampong Tjie toeroek alwaar
wij tegen half negen aankwamen.
Met blijdschap wierden wij door onze vrienden
Macklot en Muller ontvangen welke
van onze komst vooruit verwittigd waren.
============================================================
NNM001001118 0026

page title: [empty]
  
============================================================
NNM001001118 0027

page title: Togt naar den Salak
  
Togt naar den Salak
Wel aan! Met moed en kracht de rotsen op-gestegen!
Vermoeidheid, loomte en zorg, en agnsten vallen neer!
Mijn denkkracht wordt versterkt; ik ben op aard niet meer!
wat schouwspel!
Mebuurs
den 21 Julij s avonds
Nadat wij onze goederen hadden hadden gereed ge
maakt en dezelve door veertien Javanen gedragen
naar den berg Salak hadden vooruit gezonden
stegen wij te paard en reden uit het vriende
lijke dorp Tjie toeroek. Het gezelschap bestond
uit den Heer Muller ( ), den Javaan Samaie broeder
van Tjie toeroeks hoofd, Mullers bediende, Asied,
mijn trouwen jongen en mij. De Heeren Mac
klot en Korthals waren gisteren reeds vertrokken
om nog eenen dag ter weg tusschen
Tjie toeroek en den top der Salaks, te Pasir
tenga hunne bezigheden te verrigten. Het
was een heldere koele morgen. Aan het
Noordeinde van de Kampong Tjie toeroek slingert
door rijstvelden een pad lang Tjie toeroek Kollet
noord westwaards op den hoogsten punt des
Salaks aan. Dit pad reden wij in. Liefelijk
kwam de zon van achter het hooge gebergte
Gede ten voorschijn. Aan de westzijde van van onzen weg
( ) onze immer lachende Sineesche teekenaar.
============================================================
NNM001001118 0028

page title: stroomde de Tjie-tjatie aan welker vruchtbare oever ten
  
stroomde de Tjie-tjatie aan welker vruchtbare oever ten
westen de Kampong Seda-moeti onder de ...
van ... en kokospalmen gelegen is. Vervolgens reden
wij langzaam stijgende langs rijstvelden door spruit
... en kleine rivieren, langs de Kampong Nang
klak die uit 5 bamboeze woningen bestaat.
Wij doorwaden de rivier malati bij de Kampongs
Pasawahan en Sela-awie. Gingen over de
hier smaller wordende Tjie tjatie, ten oosten
langs het dorp bawakan. Van hier wierd de
weg steiler en liep over eene hoogte Pasir
Boentoe op welke de Kampong tjie Boentoe
die uit 10 huizen bestaat is gelegen. De natte
rijstvelden nemen hier een einde en slechts hier
en daar ligt nog een droog rijstveld (gaga).
Het afdelingshoofd had hier paarden laten stellen
voor verwisseling; maar dezelve waren zoo 
klein, slecht en doorgereden dat wij besloten liever
onze vermoeide paarden tot aan den
Pasir Tenga te gebruiken. Hier begonnen
onze dieren het moeijelijker te krijgen. De
weg wierd zeer stijl en liep verder over Pasir
Boentoe door alang alang bamboe boschjes
het hooge bosch in. ... witstammige rasa 
mala-boomen staan aan den ingang van
het digte bosch. De weg loopt hier midden
over een hoogen van den Salak zakkenden
bergrug. Men ontmoet onder een menigte weelde
rige planten. De wilde Pisang, veel varen
en de door het het bosch in menigte warrende 
slinger-planten. Digt op een stam hier de
hooge rasamala en andere hoogstammige boomen
============================================================
NNM001001118 0029

page title: hetwelker toppen om het geraas en geschreeuw van
  
hetwelker toppen om het geraas en geschreeuw van
de Soerilie wau wau en boetong tegen klonk.
verscheidene Bucconen lieten hunne schelle stemmen
uit het loof horen. Van hier uit het bosch zon
den wij onze paarden naar Tjie tjoeroek terug
de dieren komen niet verder den slijkachtigen
stijl opgaanden weg beklimmen. Wij lieten 
ons goede stokken snijden en slenterden met
hulp derzelven verder bergop. Digt bij Pasir
tenga hoorde wij het gekir der Columba ....
Om kwartier voor achten kwamen wij op laats
genoemde plaats aan. Door het wegkappen
eeniger bomen heeft men hier eene kleine ledige
vlakte gekregen die met eenige opene blader
hutten en dito stallen was bezet. De plaats
was rondom met digt bosch begroeid waaronder
veel hoeroe en pasang-bomen zijn slechts ten
Zuid Zuid oosten was eene opening waardoor wij
een kleind gedeelte der nevelige vlakte bij Kamp.
Sa-at konden zien. Deze pondokken of hutten
liggen bij de 4000 voet boven de oppervlakte
der zee. Onze vrienden Macklot en Korthals
hadden des morgens vroeg reeds hunne reis
naar den top vervolgd. Hunne varen ... 
nog. Muller en ik zetten ons hier een weinig
en haalde ons kleine trommeltje met katoepan
voor den dag. Om onze hongerige magens een
weinig te stillen. Na goed ververstelt en
uitgerust te hebben vervolgden wij ten half
negen onze steilen glibberige weg. Hoorden
nog eenige Buconen en eenen Mijiothera
1 Semmnopithicus mitratus 2 Hylobatis lenicus 3 Sem
nopethicus maurus.
============================================================
NNM001001118 0030

page title: Het hooge geboomte wierd naar boven alleen
  
Het hooge geboomte wierd naar boven alleen
schraalder. Muller lade zijn geweer en stapte
om eene eind vooruit. Zeer vermoeijend
wierdt onze togt niet zoo zeer voor de benen
als wel voor de ademhaling. Wij hoorden
nog immer de Buconen en een Columba
porphijrea. Langzaam ons onderhoudende
vervolgden wij onzen togt opwaarts. Het fluiten
der vogels hield op en wierd door het met
dringend gekrijt der gras krieken afgewisseld.
De schraale kromme boomstammen waren
( ) nsnea met ruig mosch ( ) begroeid. Onze stokken
waren voortreffelijke hulpmiddelen in het 
opstijgen der modderachtige paden. Tegen
half elf haalden wij eenige menschen in
die de Heeren Mack. en Korth. waren gevolgd
Zij zaten kleine smulkoeken te bakken.
Ik zette mij bij hun rookend vuurtjes
neer in welke tusschen tijd mijn goede
Javanen en Sinees konden uitrusten.
Met nieuwen moed stonden wij op
en klommen verder. Na een klein
eind gegaan te zijn door kreupelhout
dat hier de bosschen vervangde hoorden
wij verwarde menschen stemmen. In
een ogenblik bevond ik mij op den hoogsten
top des bergs en wierd door de vrienden
Macklot, Muller, Korthals en het afdelings
hoofd verwelkomd. Onze plaats begon
zich in sneldrijvende dikke wolken in
te hullen. Somwijlen zagen wij door gaten
derzelven diep beneden om op de vrucht
bare vlakten. Hier en daar lieten zich ...
achtige stromen blikken. 
============================================================
NNM001001118 0031

page title: den 21 Julij vervolg
  
den 21 Julij vervolg
De kruin des Salaks heeft de gedaante van
een lang ovaal. Hij strekt zich van
het ONO naar het ZZW. Aan het oosteinde
in de midden en aan het zuideinde zijn
verhogingen van aarde die met eene aard
borstwering van 3 voeten hoog zijn omgeven
De eerste zal ruim twintig voeten breed en
dertig lang zijn de middelste vijftien voeten
breed en twintig lang en die aan het zuid
einde iets kleiner dan de eerste zijn.
De laatste bestaat uit twee verlagingen
Op de bovenste is eene 12 ... vachtige begraaf
plaats die met verschillende boomen als
kajoe patjar k. poespa k. harendong k. hoeroen langwerpige
steenen die overeind in de grond zijn gesteld.
is omplant. Binnen in het vierkant staat
aan beider eeinde eenen langen steen. Volgens
overleveringen moet in deze verhogingen
dat misschien allen graven zijn van de
tijden van het rijk van Padjadjaran afstammen.
Hoeveel eeuwen mag het geleden zijn toen
van deze grafplaatsen nog wierdt gebruik
gemaakt. Met welk eene verbazende moeite
mag men de lijken naar boven, zeven
duizend voeten boven de wateropper
vlakte, hebben gevoerd. Het Afdeelingshoofd
had aardige hutten van bladeren in deze
verhogingen laten zetten van welke wij
ochter omdat wij onze tenten bij ons hadden
geen gebruik maakten. De Javanen betrokken
de hutten spoedig. Bij mijne aankomst
op den berg was het niet zeer koud tegen
den avond echter daalde de therm. tot op
12 (Antgr).
============================================================
NNM001001118 0032

page title: Aan het oosteinde van den kruin hadden wij
  
Aan het oosteinde van den kruin hadden wij
eene groote houtmijt laten oprigten die savonds
toen het weder helder begon te worden, in
brand werd gestoken. Ik geloof dat men
de hooge vlam, die tot 9 uren duurde
nog al ver heeft kunnen ontdekken.
Savonds wierd het zoo koud en winderig dat
wij genoodzaakt waren in onze tenten te kruipen.
s nachts woei het heving uit het oosten en zuiden.
Heldere maneschijn!
den 22 Juli s middags
Door de koude wierd ik dezen morgen om 5 uren
wakker. In mijn mantel gewikkeld liep ik
naar buiten om mij door sterk heen en weer
te stappen wat te verwarmen. De therm.
stond op 14 Cop. schoon was het gezigt over
de donkere lagere toppen des Salaks naar
de onafzienbare vlakte en de hooge bergen
Pangerango en Gede. Het Morgenrood
begon door te breken en spiegelde zich
in de meenigte stroomen die door de
vlakte slingeren. Hier en daar bedekten witte
strepige wolken hele landstreken voor ons
oog. Met een vurigen gloed rees de zon van 
achter zwarte wolken ten voorschijn.
Toen de felle koude wat voorbij was gingen
de Heeren op ontdekkingstogten uit. Ik zette
mij aan het teekenen van het graf terwijl
onze Sinees een paar nieuwe Orchideen
op papier bragt. Op een boom wierden
onze namen gescheden. Tegen den mid
dag wierd het nevel achtig.
============================================================
NNM001001118 0033

page title: s avonds.
  
s avonds.
Beneden ons donder. Zagte regen. Zonnen
ondergang met betrokken lucht. Om zeven
uren helderder Maneschijn.
De Heer Muller heeft verscheidene jagttogten ge
maakt en Mijothera leptura Sulvia
triviergate, Hylophila Claviventibus en Tridens
azurus bekomen; Turdus various en Scolorus 
saturata meende zijn Ed te hebben gezien.
den 23 Juli savonds
Ten half zes opgestaan. Zoo koud dat ik haast
het bed niet ui durf te komen. Sterke OZO
wind. Nevelachtig. Met zonnen opgang
de ... sterk bewolkt. Gloeipud rood
de zonnen opkomst.
Peilingen van den kruin des Salaks
Goenoeng Gede OZ.
G. Tankboban pahoe ver ZO een weinig Oost
G. Gamoezoe OZO
Tjie toeroek ZO 3/4 Z
G Gagak N.N.W.
Pasir pogor, een kleine punt des Salaks O. t N.
Macklot en Korthals om half acht naar
beneden. Muller, de Sinees, mijn Javaansche
vriend en ik om 9'30 weg. De Inlanders
staken de hutten in brand. Bijgeloof
============================================================
NNM001001118 0034

page title: den weg glibberig. In het kreupele bosch veel
  
den weg glibberig. In het kreupele bosch veel
(3) Lauis Kajoe Hoeroe, K. Kamplas, Senutan, langit
(3) Schima Non patjar veel, tjamara, rendong, poespa (3)
Muller schoot eeenen Turdus varius, Hf. 7000
voeten.
Wij daalden af. Schoon weder. Op omtrent
6000 voet vonden wij Kajoe djerak en dahoen
bij de ... Hoorden een ...
Een weinig lager Kajoe baros, hambieroeng
veel slingerplanten. Vernamen het geluid van
Buco armelarus. Het dikste ruige mosch
nam af. Veel parasiet planten. Op 6000 voeten
zagen wij kajoe nagar sarie. Alle boomen
regtstammige en hooger. Zagen Columba aenea.
Iets lager Kajoe pangang. Sasa. De
weg was hier zoo slijkachtig ... maar op
5000 voeten Kajoe bentuli, salum, pete
bajoer, Kajoe patjar hoog en regtstammig. Nog
al de voorzegd hontvaarten. Hoorden het gezang
van Betoli reinfer. Steeds dalend ... ...
Tjin tjati NO van den weg. Muller schoot
hier eene Muccuapa. Onze weg vervolgden
wij over eenen zeer smallen heuvel. Aan
weerszijden diep naar benden. Kwamen op pasir
tipir. Op ruim 4000 voeten boven
de oppervlakte der zee begon Kajoe djieram
pasang, snuntan, en kalmorot; Kajoe 
tjaringien, tjamara, en patja begon
zich hier te verliezen onder alle opgenoemde
houtsoorten. Sterk daalden wij immer voort.
============================================================
NNM001001118 0035

page title: door het digte hooge bosch, dat met veel
  
door het digte hooge bosch, dat met veel
varen begroeid en met een menigte bosch
rottang en slingerplanten doorward was
Hoorden het klagend geschreeuw van
Hylobatus lucuscus. Oewa, oewa, oewa, oewa 
klinkende. Even over twaalf uren op
pasir tenga. Hier vonden wij eenige
letters van Macklot op bamboe geschreven.
Hij was om over elf uren vertrokken naar
Tjie toeroek. De Heer Korthals was reeds
vroeger heen gegeaan. Terwijl wij hier nog zaten staken de inlanders de
nog zaten staken de inlanders de
bladerhutten in brand. Om half een
verlieten wij Pasir tenga. Haalden Kee
onzen Sinees in die met twee stokken
afdaalde. Onze wandelstok die een 
lengte van 6 voeten had bewees ons de
beste dienst. Vonden Kasjoe beleketebe
glam, een paar hondert voet lager
rasamala hiever hoeroe. Op drie duizend
voeten wilde pisang Kajoe-badjoeng
groot bladerige te ... dikker rottang
soorten. De warmte begon hinderlijk
te worden. Muller schoot naar Trogon
Reinwardti. Doch dezelve verloor zich in
het ruige kreupelhout. Hoorden de
zware stemmen van den Buceros Rhini
bulkak bulkak. Een aardig inlandsch
Fabeltje van den vogel. Op 2.800 bambor
============================================================
NNM001001118 0036

page title: Het hoge geboomte begon te verminderen
  
Het hoge geboomte begon te verminderen
Om een uren nog aan eenige enkele
(1) Liquidambar rasamalaboomen (1). Door bamboe bosschen
die met alang alang velden afwisselden
Helling vlakker. Ondraagelijk warm
kwam het mij hier voor. Op Pasir
Boentoe zetten wij ons onder het lommer
van een opzich zelven staand bamboe
en lieten uit het een weinig naar
onder gelegene Kampong Tjie Boentoe
onze paarden, die daar besteld waren
brengen. Zagen van hier een weinig
naar beneden Tjie toeroek ZO t ZN
den kruin des Salaks NW. Bestegen
onze paarden en reden langs de eerste
bebouwde velden. Door Kampong Tjie
bontoe, Pangalan, over de riv. boekton
en tjah naar Kampong Selaawie.
Dit Kampong aangenaam onder palmbomen
gelegen bestaat ui 25 huizen. Ten
N.W. van hetzelve digtbij ligt een Kramat
(heilig graf) midden in een soort van
vijver die met groote keijen omlegd en
15 a 20 voeten vierkant is. Het graf bestaat
uit een langwerpige hoop in een geschikte
plaatte steenen. Uit welker ... eenige palm
suiker, pisang en andere bomen opschieten.
op hetzelve zijn agt langwerpige platte steenen
============================================================
NNM001001118 0037

page title: overeind gesteld. Onder de steenen die het 
  
overeind gesteld. Onder de steenen die het 
vierkant om geven en onder die van
graf. Welk kristal helder water op, dat 
in eene kolom van omtrent een voet
vierkant altijd snel wegloopt en het 
klare riviertje malati varend. Bij
deze merkwaardige oorspring der riv.
is eene schoone badplaats. Die zich
in dezelve veel baad wordt gelukkig.
Er zwemmen in dezelve schoon
blinkende goudvissen die er veel
van ziet zeggen de inlanders is regt
gelukkig. Ik zag er maar weinige
Nadat wij alles gezien hadden gingen
wij naar het huis van den vriendelijken
Kampong mandoor die ons op kokosnoten
pisang en gebak onthaalden. Wij maakten
goed gebruik van deze gastvrijheid.
De vrouwen uit het Kampong kwamen
ons nieuwsgierig bekijken. Aan den
goeden mandor gaven wij iets voor 
zijne moeite. Om 1/2 3 uren stegen wij te
paard en reden door eenige rivieren
langs vruchtbare rijstvelden. Voorbij
en door de Kampongs Pasawahan.
Nunglak, Sedanweti, Tjie toeroek, Kollot
en Nempel terug naar de Passangerahang
te Tjie toeroek. Om 3 uren kwamen wij
daar door en door warm en vermoeid aan.
onze goederen die wij smorgens van boven
zonden waren reeds aangebragt.
============================================================
NNM001001118 0038

page title: Man had te Tjie toeroek flauwelijk ons
  
Man had te Tjie toeroek flauwelijk ons
vuur gezien.
den 24 Juli
Na overmorgen denken wij van hier naar
Tije tjadar te gaan, om aldaar bij de 
koffietuinen de voorwerpen die in de
oorspronkelijke bosschen voorkomen te
verzamelen.
Dezen dag voel ik eens regt de vermoeijenis
van het afdalen des bergs in mijne rug
en beenen. Vooral mijn dei en kuitspieren
zijn strak en pijnlijk.
============================================================
NNM001001118 0039

page title: Aantekeningen, gehouden gedurende eene
  
Aantekeningen, gehouden gedurende eene
reize over Java. Vervolg van November 1832
den 13 November
Vriend Muller en ik namen afscheid van
de Heeren op Tengaragang, zetten ons te
paard en reden, oostwaards over eene
goeden weg, langs den noordkant van
het gebergte dat Krawang van de Pre
angerlanden scheidt. Wij zouden ons
een paar dagen in het schoone merkwaar
dige Batoe sierap ophouden. Met schoon
weder reden wij over de Tjie naka en
Tjie taloetoeg, welke kleine rivieren
uit den berg Tankoebang Prahoe
ontspringen en over graauwe keijen
in de Tjiasem stroomen. Tusschen
deze rivieren, aan den zuidkant des
wegs is de lommerrijke Kampong Tjie-
nenga gelegen. Over eene heuvelachtige
met alang alang en kreupelkant bewas
schene vlakte ziet men op een met zwaar
bonk bedekt laag voorgebergte, Tjie bensie
waarboven de bergen Tjagak, Boekiet
Toengal en Pankoebang Prahoe hunne
geheele en algeknotte kegeltoppen ver
verheffen. Men kan van hier zeer duidelijk
in de vuurmonden des laatsten bergs
zien. Aan de noordzijde van den Kawa
Badak ziet men nog een kleiner open
gat dat ik voor de Kawa Domas houd
Ik heb van hier een klein omtrekje
van dezen voornamen vuurberg ge
maakt dat een duidelijk denkbeeld
van den zelven zal geven. Hier is het
============================================================
NNM001001118 0040

page title: Wij reden oostwaards aan, langs rantjer, dat
  
Wij reden oostwaards aan, langs rantjer, dat
een eind zuid van den weg onder hoog
geboomte is gelegen, over de breede Tjie 
Ponagera, na een menige overblijvselen
van plaatsen (Nagara) aan hare oevers
gelegen, aldus genaamd, en welke uit eene
moeras aan den voet des bergs Boekit
Toengal gelegen, vloeit, en kwamen na 
een paar uren rijden te Tjie Salak aan
Deze pas aangelegde plaats, die het hoofd
dorp van Batoe Sierap zal worden ligt
8 engelsche mijlen van Tingeragang. Er
is hier eene goede Pasangerakan in welke
wij onze intrek namen. Het hoofd van
Batoe sierap Ranga getiteld ontving ons
zeer goed. Hij deelde ons het volgende mede.
De afdeeling Batoe sierap (over elkander
liggende steenen) strekt zich uit van
den noord voet van het gebergte waarvan 
en Tjagak, boekiet Toengoel en Pankoe
bang prahoe de hoogste punten ...
Zij grenst ten oosten met de Tjie kramas
aan Sumedang, ten noorden met de 
Tjie panagara aan Soebang, ten westen
met de Tjie pablak aan Segala kerrang
en ten zuiden met den berg en den hoogsten
rug des boekiet toengal aan Bandong.
============================================================
NNM001001118 0041

page title: De voornaamste bergen zijn de Boekiet Toen
  
De voornaamste bergen zijn de Boekiet Toen
goel en Boekiet Tjagak. Uit dezelven ont-
springen een menigte heldere rivieren die
meest allen schilderachtige watervallen hebben
en dit behoorlijke oord ... besproeijen.
De voornaamste zijn, van het westen be
gonnen de Tjie panagara, uit den Boekiet
Toengoel en noord in zee stromende;
de Tjie Kroentjang, uit den boekiet
Toengal in de Tjie ponagara; de Tjie
laat uit denzelfden berg in de Tjie
kroentang vallende, de Tjie landessa
uit den Boekiet Tjagak in de Tjie pana
gara stroomende en de Tjie terraps
uit den Boekiet Toengal ontspringende en
en in de Tjie ponagara stroomende.
De Tjie leat is merkwaardig door hare
schoone waterval van meer dan 400
voeten hoog, de veele aan hare oevers
gelegene overblijfselen van oude plaatsen
en de rol die zij speelt in het leven
van den eersten vorst van Padjadjaran
Tjieoeng wanara.
De trotsche bergen dezer streek zijn be
dekt met ondoordringbare wanden en
de vlakten met alang alang en kreupel
.... Overigens zijn in deze afdeeling
veele natte rijstvelden en eenige koffij
tuinen aangelegd. De veele Kampongs
worden rijkelijke overschaduwd door ...
veel eiken en een menigte ... pisang
boomen.
Dit vruchtbare land levert op rijst 35 000
gantangs s jaars koffij 1500, vroeger tot
4000 gantangs s jaars, verder goede tabak
arengsuiker enz.
Tachtig Kampongs liggen in deze afdeeling
meest aan de vruchtbare oevers der rivieren
en beeken; de voornaamste derzelve
Batoe Sierap, Nangulla, Ballang
Growang, Tjie hiedring, Tjie benssie en 
Boenieara.
============================================================
NNM001001118 0042

page title: De bevolking bestaat uit 8000 zielen meest
  
De bevolking bestaat uit 8000 zielen meest
Sundanezen. Een Ranga, wakiel, 12 woa
dana en 30 Soera besturen enzelven.
De Ranga, Napala Tjoetak, stamt af van
Talaga in het Cheribonsche.
Deze afdeling behoort mede tot het land
goed Tinger agong. Dezelve is zeer merk
waardig voor en einde Javasche geschie
denis. Door de menigvuldige overblijf
selen van plaatsen welke in dezelve
gevonden worden, en die van voor
de tijden van het rijk van Padja-
djaran afstammen. De voornaamste
zijn Nagara tawas; digt bij Tjie kalan
Nagara Djatie mengar; een engelsche 
mijl N.O. van Tije Salak; voor eenigen
tijd zag men daar nog de steenen, waarvan 
de houten of bamboezen huizen gestaan
hadden, geregeld in een grand steenen
Nagara Tanjang Singa, digt bij de
grenzen van Sumedang; als mede
Nagara Pariegie. Nagara Majang
3 eng mijlen bezuiden Tjie Salak en 
en Nagara Gadja Boera, aan de oost
zijde enz Tjie panagara bij de Kampong
Tjie oepie gelegen. Dezelve bestaat uit
eene vierkante vlakte die met drooge 
grachten is omgeven en met handjoewung
is beplant. Dezelve werd bewoond door
eenen Gadja Boera die van Padjadjaran
kwam en na eenigen tijd weder derwaarts 
terug keerde.
Tjie Salak is eene nieuw aangelegde plaats 
op eene hooge vlakte; met een goede
aloen aloen voorzien, welke met de ge
bouwen der voornaamste inlanders van
de afdeeling, en met de Passangerakan
is omgeven. Dit gebouw ligt ten zuiden
van de aloen aloen. men heeft echter uit
hetzelve een schoon gezicht op den
boekiet Toengoel en boekiet Tjagak.
============================================================
NNM001001118 0043

page title: s middags gingen Muller en ik de overblijf
  
s middags gingen Muller en ik de overblijf
selen van de Nagara Tawas bezien. Dezelve
liggen aan den oostkant der Tjie Kroentjang
en bestaan uit zeven aarden verhogingen
van eene langewerpige gedaante, welke met
diepe grachten zijn omgeven en van elkander
zijn afgescheiden. Zij strekken zich NO en
Z.W. Liggen in de lengte langs en rivier en
beslaan eene plaats van nagenoeg eene engel
sche mijl. De hoogtens zijn begroeid met gras
alang alang bamboe en eenige alleen staan
de boomen.
Een vierde engelsche mijl bezuiden deze
overblijfselen, ziet men bij de Kampong Gro
wang twee platte steenen overeind in den
grond staan. Zij zijn met handgoewang aan
plant en ...takenen een plaats waar vroeger
een groote waringie boom stond, welke
boom verbrand is.
Een eindje west van de Negara was
vroeger eene vijver die thans tot sawas
is gemaakt.
De inlanders hier verhaalden ons eene
aardige overlevering, van eene Prinses
die in de tijden van het rijk van Pad
jadgaran in de Nagara Tawas gewoond heeft.
Deze Prinses was genaamd Ratoe Bongsoe (jong
ste vorstin) en de dochter van ... Radja hajoe
============================================================
NNM001001118 0044

page title: zij had zes oudere zusters welke haar hateden, en
  
zij had zes oudere zusters welke haar hateden, en
deze haat nam meer toe toen Ratoe Bangsoe
hare ouders verloor. Hare zusters leefden vrolijk
en vergenoegd in het ouderlijke paleis en lieten
haar in droefheid in de bijgebouwen blijven.
Eens gingen hare zusteren zich vermaken
met het visschen in de Tjie tenrap, welke
rivier zij ... en den ... Parakan
Berangang Sieang noemden. Vrolijke aten
dronken en vischten zij van de ... ge
gebouwen die in de rivier waren opgeslagen
en hadden hare jongste zuster, als naar 
gewoonte weder niet verzoekt. Deze volgde
hare zusters, naar de rivier, zette zich ...
den dam van den oever derzelve neder
en vong een klein visschje genaamd
Luenglie (thans Lundie). Zij bragt dit vischje
in den dop van eenen kokosnoot naar 
Nagara Tawas, waar haare zusters met
een menigte visch reeds waren aangekomen.
Deze lachten Ratoe Bongsoe helder uit; maar
de laatste maakte stil eenen vijfer waarin
zij het vischje Lunglie onderhield. Dage
lijks ging zij naar en vijfer en riep haar
vischje= Lunglie, Lunglie kom hier; waar
op Lunglie kwam en door haar gevoed
werd met gekookte rijst van Padie maros.
Het vischje ... vrolijk op, en schoot als
een pijl door het water naar den kant
des vijfers als er menschen aankwamen.
Ratoe bongsoe haare padie maras weder
verbruikt zijnde, befaf zij zich naar de
omliggende Nagaras om weder nieuwe
te kopen. Haare wangunstige zusteren
maakte van haar afwezen gebruik om
den visch te vangen, te slachten en 
denzelven te eten. Ratoe Bangsoe kwam
terug, kookte de rijst voor haren Lunglie
ging met dezelve naar den vijfer en
riep weder Lunglie Lunglie kom hier.
Maar Lunglie kwam niet. Zij riep nog
herhaalde malen maar te vergeefsch.
Treurig zette zij zich met de rijst voor ...
============================================================
NNM001001118 0045

page title: ... aan den rand des vijfers neder en treurde
  
... aan den rand des vijfers neder en treurde
droefgeestig op de plaatsjs waar zij haren
visch zoo dikwijls, vrolijk had zien opspringen 
en neerduiken. Zoo gezeten zijnde kwam er
eene witte kip, op de bamboeze heining welke
aan den vijfer stond, gesprongen en deze
zeide al kakelende= Lunglie is door uwe
zusters gevangen geslacht en gegeten op de
kop na welke in het palais op een een schotel
onder een deksel staat. Ratoe bongsoe
ijlde naar huis, vond den schotel, opende
het deksel en zag de bebloede kop van
haaren visch liggen. Wenende nam
zij den zelven, waschte hem en begroef
hem op de plaats, bij de Kampong
growang waar thans de platte steenen
nog in den grond staan. Wekelijks begaf
zij zich naar het graf, maakte het schoon
offerde wierook, en bestrooide het graf
met welruikende bloemen. Zoo verliepen
er eenige weken toen op het graf een schoone
waringie ontsproot die in weinigen tijd
zeer groot werd. Zijn schaduw ver uit
gebreid hebbende verloor de boom zijn
bladeren, en kreeg daarvoor alle soorten
van schoon doek en fraaije lijwaten
in de plaats. Ook de veruchten vielen
af en er kwamen in derzelver plaats
veele harde goederen als steenen vaten
..., lanzen, pijlen, dolken, enz.
Ratoe Bongsoe plukte dagelijksch deze bladen
en vruchten van den waringie, welke
even zoo spoedig weder nieuw ontsproten
en zij werd zeer rijk. De zusters van
Ratoe Bagsoe vroegen aan dezen of
zij ook de vruchten en bladen dezes booms
mogten gaan plukken dat zig haar
goedhartig toestond. Gretig begaven zij
zich naar den waringie, kwamen onder
denzelven en zagen daar boven eene voor
haar de beste zaken uittekieen. Zoo naar
============================================================
NNM001001118 0046

page title: boven ziende vielen alle de scherpe wapenen als
  
boven ziende vielen alle de scherpe wapenen als
dolken pijlen lanzen, zwaarden, haar in
de ogen en op het hoofd zoo dat zij dood
onder den boom neder vielen en ...
begraven bleven liggen tot zij tot stol
waren vergaan. Ratoe Bongsoe werd toen
alleen meesteres van Nagara Toewas en
de onderhorigheden. Na eenigen tijd
steeg Ratoe Bongsoe in de wolken, en
sloeg op de gembring (een koper bekken om
menschen te roepen) waarop alle valken
der aarde naar Negara Tawas kwamen
Zij daalde neder en toonde aan
de volken den boom; zeggende van
zijne vruchten en bladeren kunt gij
lieden zooveel nemen als gij dragen
kunt en naar uwe plaatsen brengen.
Allen namen, zonder dat de bladen
en vruchten des booms verminderden, en
droegen vruchten naar hunne landen
welke vruchten echter hoe langer hoe zwaarder
en eindelijk ontilbaar werden. Eenige
wierpen het goed in de rivieren, anderen
begroeven het; welke laatste den oorsprong
van alle schatten op deze aarde is ge
worden. Men ziet nu nog lichten over
deze schatten zweven welke de geesten
zijn der geenen die dezelve daar begra
ven hebben. De boom nam zijne 
voorige gedaante weder aan; kreeg
weder gewoone bladen en vruchten.
De rijke Ratoe Bongsoe huwde daarna
met Sang Ratoe Maradja die ..., zoon 
van Britara Toengal, welke toen koning
werd der Nagara tawas. Beiden leefden
gelukkig en regierden tot zij lusteloos
waren geworden; daalden toen in de
aarde neder, onder en Merligru waringie
uit eene rotskloof aan den west oever der
Tjie leat rezen zij wederop; zweefden over
de rivier tot bij den waterval en rezen
langs denzelven opwaarts ten hemel.
============================================================
NNM001001118 0047

page title: De waringie groeide nog een tijdlang welig
  
De waringie groeide nog een tijdlang welig
voort en werd toen verbrand. Uit de wortels
schoot weder eene jonge spruit op die mis
schien voor zeventig jaren in de Kampong
growing werd overgeplaatst, door eene oude
vrouw genaamd Nene Rangien. De oude
plaats des waringies werd gerooid en men vind
onder de wortelen des booms een stuk hout
dat veel op eene vischkop geleek, en dat
thans bij de bewoners van growong als
een heilig overblijfsel bewaard wordt. Op
deze plaats worden twee platte steenen
met handjoewang oplant gesteld en de
plaats genaamd Toengoel tjeringien.
Wij begaven ons van hier naar de vlak
bij gelegene Kampong growong om den
waringie te bezien. Dezelve stond met
honderde stammen in den grond gevestigd
ten westen van de Kampong, en breide
zijne takken tot 30 vademen in door
snede uit. De stammen hadden vijf
vademen in doorsnede en den boom
zal nagenoeg 20 vademen hoog zijn
zijne kruipende wortels verbreid hij
over den grond zoo ver als de takken
zich in de lucht uitbreiden; van dezen
dalen loodregte wortels en vezels af
vatten eindelijk wortel en worden
weder op nieuw pijlaren om het groene
dak te ondersteunen. De growongers
bewijzen nog eerbied aan dezen boom
welke geest, Djoeriek Banas patie zij om
zegen en geluk aanroepen, en wierook
voor hem offeren. Het deed hun een
groot genoegen dat wij hunnen merkwaar
digen boom kwamen bekijken. Kort
voor den vertrek van Growang liet
een oud man genoemd Bapa tebal
om het stuk wortel zien dat zij voor
den oorsprong des booms al voor den
vischkop houden. Het bestaat uit een
ronde gedraaide knop waar aan een
lange steel zit en heeft eigenlijk niet
veel overeenkomst met het geene het moet
voorstellen. Wij bedankten onze goede bapa
wel en togen naar Tjie salak terug.
============================================================
NNM001001118 0048

page title: Voor eenigen tijd werd onder ouden boomen
  
Voor eenigen tijd werd onder ouden boomen
nog eene steenen kop gevonden; welke echter
weder verloren is geraakt. Het hoofd vertelde
ons dat men hier dikwijls overblijfselen
uit de oude tijden vondt, als bewerkt en
onbewerkt ijzer, dolken, zwaarden enz.
Dit wordt echter spoedig door de tegenwoor
dige bewoners weder versmeed en tot andere
einden gebezigd.
den 14 November
Heden maakten Muller en ik vergezeld van
eenige Javanen eenen togt naar de oude
Nagara Tjie wangoen, den waterval tjoerog
Tjie leat en een vogelnesten kloof genaamd
Goeka tjoeroeg tjie leat. De eerste plaats ligt
3 engelsche mijlen de twee laatste merkwaar
digheden 5 1/2 zuid van Tjie salak.
Het was den morgen vroeg, zoo als ge
woonlijk in deze afdeling, weder zoo
mistig dat men op een kleine afstand
de voorwerpen niet kon onderscheiden ( ).
Er was in oude dagen een Prins (Ratoe) die
eene koningsdochter ... van de Na
gara Medang. De krijgsmannen van deze
plaats volgden den Prins op de hielen en
waren op het punt om hem te vangen
toen hij zijnen vader een Bitara, om
hulp bad. Er kwam aanstonds eene dikke
mist op die hem voor het oog zijner ver
volgers bedenkte en die aanhield tot hij met
de vorstin in zijne Negara was aangekomen.
Om zes uren verlieten wij tjie salak. Wij
reden oostwaarts aan over de tjie kroentjomo
en sloegen kort voor dat wij bij de Tjie leat
kwamen een zij weg die zuid waarts liep
Wij reden over een tamelijk vlak veld dat
vol met sawas was, en vervolgens over
de kleine beek Tjie sedowa west langs de
... Kampong sedoga; ... ...
Wij reden van hier zuid waarts op, weder
over sawas door de Kampong Growang waar
den grooten waringie staat en ... door
============================================================
NNM001001118 0049

page title: welige pinang en aren boomen wordt overschaduwd.
  
welige pinang en aren boomen wordt overschaduwd.
De mist begon optetrekken, en hing nog slechts
bij witte wolken in de donkere kloven der
bergen. Tegen zeven uren kwamen wij, na
een eind langs den west oever der Tjie leat
gereden te hebben, in de fraaije Kampong
Majang aan. Dezelve ligt 2 1/2 engelsche mijlen
zuid van Tjie salak; tusschen de rivieren
Tjie kroentjang en Tjie leat. Aan den
west oever der laatste rivier, een halve eng
mijl boven Chajang, vindt men overblijf
selen der oude Nagara Tjiewangoen
Dezelve bestaat ui vijf vierkante verhogingen
die veertig passen lang en breed zijn en
achter elkander gelegen, zich van het
noord oosten naar het zuid westen strekkende
Zij lopen van het noord oosten met
verhogingen op die telkens bij iedere ver
verhoging acht voeten boven elkander zijn
verheven; als trappen, en zijn begroeid
met gras, bamboe, Poespa, Sempoer, hand
joewang en eenige Pakoe hadjie. Deze
soort van varen heb ik nergens anders dan
hier ontmoet.
Pakoe hadjie, kleur van den stam licht geel
achtig rood; van de bladeren donker groene
de boom zal 20 voeten hoog zijn en is van
boven met mosch begroeid.
============================================================
NNM001001118 0050

page title: Op de eerste verhoging van het noord oosten
  
Op de eerste verhoging van het noord oosten
gerekend, vind men niets. Op de tweede, vlak
aan den noordoostkant, staat onder de
schaduw van Pakoe hadjie een klein graauw
steen beeldje van 2 voeten hoog, dat naar
het noordoosten kijkt en genaamd is. Tjandie
Op de derde verhoging staat, aan den
voorkant mede onder Pakoe hadjie een
tweede beeldje van nagenoeg 14 duimen hoog
en genaamd.
Mie Sadoe
Op de vierde verdieping, de voorkant staat
onder handjoewang en bamboe nog een
beeldje van ruim 1 1/2 voeten hoog; genaamd
Demang Peret
Ganestra
============================================================
NNM001001118 0051

page title: volgens het verhaal van de inlanders hier moeten
  
volgens het verhaal van de inlanders hier moeten
de bewoners der Nagara Tjie wangoen naar
Padjadaran zijn gegaan. Op de vijfde verhoging
vind men geen beeldjes of steenen meer.
Aan de overzijde der Tjie leat, liggen oost
van deze plaats de overblijfselen der Nagara
Boekiet Tjoela en Daja Soehoer.
Wij peilden den Tjagak van Nagara Tjie wan
goen ZO t Z.
Na een half uur hier opgehouden te
hebben vervolgden wij onze reis, door deze
godelijk schoone streek; zuidwaarts langs
de oevers der Tjie leat op den berg Boekiet
Toengoel aan. De oude Javanan schijnen
eenen goeden smaak gehad te hebben in het
uit kiezen van schilderachtige plaatsen voor
hun verblijf. Wij reden tusschen de Pasir 
sere en Boekiet Tjagak daar eerst langs
den west en vervolgens langs den oost kant
der Tjie leat; over den west voet des Boekiet
Tjagak, die uit rood achtige aarde bestaat
en met varen bamboe en ander hout is
bewassen. Na de kleine, van onzen berg
ontspringende beeken, Tjie tjeoeng
Tjie goenong Tjagak daar waad te hebben
kwamen wij aan eenen kleinen koffij
tuin, waar wij genoodzaakt waren om
van het paard te stijgen en onzen togt te
voet te vervolgen. Onze paarden werden
door Javanen verzorgd. Wij voorzagen ons
van goede wandelstokken en stegen tegen
den steilen heuvel Boekiet Tjie anga op.
Dezelve is met veel varen, bamboe, en
harumba begroeid. De goenong Tjie ...
hadden wij west van ons. Na den top
des heuvels Tjie anga bereikt te hebben daalden
wij weder steil zuid westwaarts neder en
doorwaden de Tjie leat, welke hier zeer
snel over ... stroomt, en welker oevers
met varen bamboe, en vael vijgen begroeid
zijn. Van hier beklommen wij het steile
smalle berg juk Pasir nonka santrie. Aan
de oostzijde van hetzelve stroomt de Tjie leat
aan den westkant de Tjie nanka Santrie, welke
in de eerste valt. De wanden van dit juk
============================================================
NNM001001118 0052

page title: zijn zeer steil en begroeid met varen "pisang
  
zijn zeer steil en begroeid met varen "pisang
tepoes, kie lenngsier, kalapa tjieoem, eiken en
andere boomen. Wij gingen twee engelsche
mijl zuidwaarts over den top van het het
hier en daar niet meer dan zes voeten breedte
hebbende, graanitsteen achtige bergjug en ver
volgden toen onzen weg langs den vasten
helling, aan de oostkant eene steile diepte
en aan den westkant een hooge loodregte
graauwsteen rots hebbende. De weg was hier
en daar zo smal dat de javanen genood
zaakt waren houten tusschen de voegen der
steenen te steken over welk wij heen
klonterden. De hellingen zijn hier en daar
onbegroeid, door de steilte. Men heeft hier
een schoon gezigt op den ten NO van hier
gelegenen Boekiet Tjagak van welks steilen
kruin een schoone waterval in de diepte
nederstort. Ik durft er niet naar te zien uit
vrees van in de diepte neder te storten.
Met veel moeite bereikten wij tegen 11 uren
de Tjoeroeg Tjie leat en de vogelnest kloof.
De waterval is verbazend om te zien. Dezen
is 95 vadem hoog en 3 a 4 breed. Met schui
mend komt zij, tusschen geboomte uit, van
eene steile graauwe rots afstorten, en komt 
als spattende water wolken in de ontzettende
diepte neder. Deze is met koude rots brokken
bedekt, en doet het gedonder van het vallende
water met kracht neergalmen. Tien vadem
ten oosten des grooten is een smallere val
welke bij vroeg getijde verdwijnt. Dezelve
komt op dezelfde hoogte als den eerste ten
voorschijn en valt op eene hoogte neder
die misschien 30 vadem hoog en met schoon
groene Proeris begroeid is. Deze hoogte is
verder begroeid met eenige kietambaga bomen
en boven wordt de rots muur bedenkt met
Peer hierong, raksa mala, kie enever en
hier en daar wilde pisang en varen.
De val komt naar het NNO neder in
welke rigting de Tjie leat tusschen van
Tjagak en Pasir Nanka Santrie, bruischend
voortstromend. Tusschen den Tjagak en de rivier
is nog een juk van den Broekiet toengoel dat genoemd
word Pasir beking.
============================================================
NNM001001118 0053

page title: Tjoeroeg tjie leat
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
Tjoeroeg tjie leat
voorgrond donker; water sneeuw wit; rots donker
graauw; kleine planten op denzelven schoon warm
groen. boomen donker warm groen. De val
is volgens het zeggen der inlanders 450 voeten
hoog; ik schat hem echter slechts op 350 voeten.
Dezelve srort van den NO juk van den Boekiet toengoel 
============================================================
NNM001001118 0054

page title: Nest van Hirundo esculenta ...  ... van
  
Nest van Hirundo esculenta ...  ... van
Cypselus esculentus Ill.
  ... 5 ...
Kramat Pangerang Ranga
  ... Majong ... Chajang ...
  ... kampong ...
============================================================
NNM001001118 0055

page title: Een eind west van het boven gedeelte des vals, op
  
Een eind west van het boven gedeelte des vals, op
den Pasir Tjie nanka Santrie, is aan den oostelijk
rotswand een lange kloof in dolerit rotsen,
in welke kloof een onregelmatig vier kant gat
is dat aan den ingang een paar voeten lang
of 3 voeten breed en 4 voeten lang zal wezen
en dat zich oost en west strekt en loodregt
naar beneden gaat; omtrent op den bodem echter
loopt het eind oostwaarts aan. Het is 93 vadem
diep en wordt genoemd Goeka tjoeroeg tjie leat.
Tusschen dit gat en den waterval is nog zulk
een gat dat niet anders als aan een touw
hangende te genaken is.
In deze gaten nestelen vleermuizen en een
soort van zwaluwen (Hirunda esculenta Lin)
of Cijpselus esculentus Ill=) welke wit onder
den buik zijn en eetbare vogelnestjes maken.
De laatste zijn echter lang zoo goed niet, en
worden op verre na zoo zeer niet gekocht als
die welke door den andere zwaluw (Cijpselus
Cuciphagus) welke dnker bruin onder den
buik is, worden gebouwd. Hier nevens heb ik
een nest van de slechte soort geteekend. Er
zit weinig ... stof aan deze soort. Met
het gomachtige gedeelte plakken de zwaluwen
hunne nesten tegen den rotswand aan.
Er ging een Javaan, langs eene dikke rottang
in de kloff, bleef er een half uur in en
bracht toen 40 a 50 stuks nesten naar boven
Dezelve hingen in een net op zijn rug.
Het gat word naar onderen wijder.
Wij merkten den Reamurschen thermometer
op 20 om 1 uur, bij een gedeeltelijke bewolkte hemel.
Tegen 1/4 over 1 uren begaven wij ons naar
beneden. Ik was bang voor regen welke
ons smal gevaarlijke pad zeer glad en on
begaanbaar zou gemaakt hebben.
Om over 2 uren kwamen wij te Kampong
Majang terug. Na hier en ogenblijke
gerust te hebben, begaven wij ons naar
de west bij ... gelegene kramat genaamd
Pangerang Ranga Majang. Het zijn vijf
graven op eene handjoewang en bamboe
omplante, hooge vlakte van 10 passen ...
breed en 30 passen Oost en west lang. Zie
de neven gaande patte grond. Er zijn op
deze vlakte 5 graven die met steenen zijn bezet
============================================================
NNM001001118 0056

page title: en uit eenen heg van handjowang van elkan
  
en uit eenen heg van handjowang van elkan
der zijn afgescheiden. Omdat de begravenen
met het hoofd naar het noorden liggen denk
ik dat het Mohamadanen zijn geweest; echter
van de eerste tijden. De graven schijnen reeds
zeer oud te zijn.
Wij begaven ons naar de Kampong Majung
terug; stegen daar te paard en reden door
een vruchtbare streek, met veele rivieren
doorsneden, en met rijke sawas beplant, langs
en door de Kampong Growang en Samoegas
naar Tjie salak, waar wij tegen den avond
aankwamen. Ik heb nog vergeten te zeggen
dat de vlakte hier vol ligt met afgerolde
groote steenklompen, die van de hooge
bergen Boekiet tjagak en Boekiet toengoel
naar de diepte gerold zijn.
De ranga van Batoe sierap, schijnt mij toe
een verstandige inlander te zijn en is vooral
geen fijne Mohamedaan. Hij deed ons veel
genoegen met ons een en ander aangaande
zijne afdeling te verhalen; en dat wij zoo
veele merkwaardige dingen in den korten
tijd van eenen dag vonden zijn wij aan
hem te danken schuldig.
Hij verhaalde ons nog dat er aan den
NO voet des bergs Boekiet Tjagak, digt bij
de Kampong Lampensie, een zoet water val
of bron is, genaamt Tjie kalboekan boelan
(Maau val water). Dezelve is rond 2 vadem in
doorsnede en een vadem diep. De grond
is bedenkt met ijzer zand en kleine ronde steen
tjes die door vuur en water schijnen vergaan
te zijn. Een beek van dezelfde naam vloeit
uit deze bron en valt in de beek Tjie landesan.
De eigenlijke bewoners van Betoe sierap
(vroeger tot voor een eeuw Parong djaja ge
naamd) onderscheiden zich van de later her
waarts gekomen volken door eene zonder
linge voorstelling. De witte buffel, namelijk,
is voor hun haaram= zij mogen dezelven
niet bezitten, niet kopen noch verkopen, noch
met dezelven werken, noch die aanraken, noch
eten noch iets behandelen dat van denzelven
afkomstig is noch tot denzelven behoord.
Deze vreemde vaststelling grondt zich op
de volgende overlevering.
Hadjie Katompoeran (de verloren hadja)
============================================================
NNM001001118 0057

page title: woonde te Parong djaja in de Nagara
  
woonde te Parong djaja in de Nagara
Serepong. Ten tijde van de invoering
leer van Mohammed, werd hij, door den
vorst van Padjajarem geroepen om zich
te laten bekeren tot deze nieuwe leer. Hij
had beloofd vrijdags middags te koomen en
dacht eerst aan zijne belofte toen het reeds
vrijdag middag was. Overhaast ging hij
met zijne vrouw weg en vergat zijn
kind mede te nemen. Dit lag zonder dat
er voor gezorgd werd door vader en moe
der verlatend, en zou gewis van dorst
honger en gebrek omgekomen zijn zoo
er geenen buffel, met hangende harem
(moendieng bodas donkal) was geweest die
hetzelve gezoogd en beschermd had. Deze
zorgde zeer goed voor het zelve ging smorgens
naar het oosten en smiddags naar het
westen staan om met dezelfs ligchaam
het kind tegen de heete zonne stralen
te beschermen. Het kind werd groot, huwde
en baarde kinderen van welke de eigen
lijke bewoners van Batoe sierap afstammen
zij verbood dezelven het bezitten en ge
bruiken der witten buffels en deze is tot
op heden, voor hun haram. Dezelfs
vleesch etende zoude even zijn als of zij
dat van hare moeder eten. Het gebruik
des zwarten buffels staat hem echter vrij.
Van vader en moeder Hadja Katompoerd...
spreekt de overlevering niets meer.
den 15 November
Muller en ik, namen afscheid, van het goede
hoofd van Batoe Sierap en wij reden smorgens
vroeg met mistig weder van Tjie salak weg
wij reden west op over de Tjie ponagara, aan
welke rivier, een paar mijlen boven den weg
een groote steen is gelegen genaamd Batoe
Tjoepoe. Welke van eene ronde gedaante
is als een steenen vaatje waarin de inlan
ders olij doen en dat Tjoepoe wordt genoemd.
Van dezen steen verhaald de overlevering
dat dezelve, ten tijde toen Sankariang den
Tankoebang prahoe maakte, een tjoepoe was
welke gevuld met geurige olij, voor de bruiloft
van sankariang, van Padja jarem werd ge
bragt. De brengers waren tot bij de Tjeponagara
============================================================
NNM001001118 0058

page title: gekomen toen het dag werd, de bruiloft gestaakt
  
gekomen toen het dag werd, de bruiloft gestaakt
werd, en de Tjoepoe in dezen steen veranderde.
Er was op deze bruiloft ook een londokk (een 
soort van Agama), geslacht; voor 25590 menschen
die te gast waren genood. Dezelve werd gekookt
in eenen ketel welke thans de berg Tijutale bij
Tengeragong is. De dag brak onverwachts aan
en sankoriang gooide de brokken der londokken
over de vlakte tusschen Santja en Soebang, 
waar dezelve thans nog liggen.
De mist begon optetrekken, en tooende aan
ons (2) op zes engelsche mijlen van ons ten
zuiden verwijderde hooge gebergte zeer duidelijk.
Hetzelve begint ten oosten met den Tampo
mas en eindigt ten westen met den boerang
rang - de Tankoebang prahoe, boekiet
toengoel en Tjagak zijn van hetzelve de
hoogste punten. Tjakag beteekend gaffel en
heeft gediend om den boom (Boekiet toengoel)
naar het westen te doen vallen. Dezen
berg heeft zoo als ik vroeger al gezegd heb
twee punten.
Tegen acht uren reden wij santja door, en
zuid west aan over gloeijende heuvels, welke
bedekt zijn met drooge en natte rijstvelden en
en de fraai gelegene Kampongs, Tjie
Djamboe, Tjie bietong, Tjie burrum, en Kalie
Patjet. Een einde ten zuiden dezer laatste
ligt de Patrol Penjagoean, eene wachtplaats
diendende om den smokkel van koffij langs
den weg naar Bandong, over den Tan
koebang prahoe tegen te gaan. Wij reden
deze weg op, zuid aan door verlaten koffij
tuinen langs het pad dat naar den Kawa
badak slingert, over verscheiden bergjukken
van welke de Pasir Tjie kole gede de hoogste
en de grenzen tusschen Krawang en de
Preanger regentschappen is, en kwamen
tegen 1 uren smiddags te Lembang terug.
Wij vonden onze zaken nog goed in orde.
De Heer Malines was omtrent weder hersteld. 
De Heeren Overdijk en Van Gelder en Korthals
waren gezond. De eerste was zoo als ik vroe
ger heb gezegd te Bandong en de anderen
in de Afdeling Tjie Sonarie.
Wij zullen hier eerst onze zaken in orde
brengen en dan begeven wij ons naar 
 bandong, om ons voor verdere reizen gereed
te maken.
============================================================
NNM001001118 0059

page title: Den 20 November
  
Den 20 November
Morgen denken wij Simbang te verlaten.
Deze plaats ontleend zijnen naam van de moeras
sen of plassen die hier digt bij gelegen zijn en
Simbang genaamd worden. Zij is gesticht in 1822
en ligt op eene vlakte welke zich aan den
zuidervoet des bergs Tankoebang prahoe uitstrekt
Op deze vlakte is eene vierkante plaats, welke
zich O en W strekt 400 passen lang en ruim
100 breed is. Op het oostelijke gedeelte dezer
plaats wordt eene nieuwe pas aangerakene
gebouwd; meer westelijker liggen eenige kleine
huisjes, verder zes schoone koffij schuren en
eindelijk een kleine pasangerakan en twee
kleine bij gebouwen. Aan de noordzijde
der plaats ligt de wonig van het hoofd
van welke echter weinig gebruik gebruik
gemaakt wordt. Er zijn met de droogschuren
mede 25 huizen die vrij regelmatig staan.
De plaats wordt door koffijtuinen omgeven
die minder vrucht baar zijn dan die
van Djamboe diepa. Aardige witte hekken
scheiden Limbang van deze tuinen. Door
de zorg van den Heer Nagel heeft men
hier groente tuinen die de beste europeische
groenten en ook aardbesien voortbrengen
Men peild van hier den
Goenong Tankoebang prahoe, westpunt N 12W
oostpunt 3W
G= Poetrie, digt bij, niet hoog, midden 64 O
Boekiet Toengoel, kegel, ver, midden, hoogst, 98 O
B. Tjanga, lang, laag, digt, hoogste af punt Z 74 O
G= Mang lajang, kegel, hoog midden Z 72 O
B= Djariang afgeb= kegel, hoog, ver midden Z. 64 O
Pasir Malang, laag, vlak, digt bij in het Zuid Oost
Goenong Besar, laag rond, digtbij in het zuiden
G= Boerangrang, hoog, kegelpunt, N. 57 W
Het hoofd, een zoon van den Arie kantar van
Bandong, houd zich zoo als ik reeds gezegd heb
weinig hier op. Van hetzelve is niet veel meer
te zeggen als dat hij nog jong en het zoontje
van een groter is. De Tjamat die hier ...
is knapper en hij is het die de zaken van
het geheele District regelt en bestuurt.
============================================================
NNM001001118 0060

page title: Gisteren avond ware hier eenige oude inlanders
  
Gisteren avond ware hier eenige oude inlanders
============================================================
NNM001001118 0061

page title: hoe veel doek zig ook weilde.
  
hoe veel doek zig ook weilde.
Dajong Soembie werd eene schoone jonkvrouw. En
op eenen warmen dag aan het weven zijnde gebeurde
het dat haar speol van het huis dat op palm
gebouwd was, op de aarde viel. Lusteloos zijnde
om dezelve te halen zeide zij in haar zelven=
degene welke mijne spoel (tropong) bij mij
terug brengt zal mijne man worden.
De hond Toemong dit horende, daalde de trap
af, nam de spoel en bragt dezelve bij Dajung
Soembie. Deze ziende dat de hond, haren wensch
vervuld had, deed haar de gelofte welke zij gedaan
had zeer leed, en zij besloot hare eer te ...
Zij bleef gedurig waken, tot haar de slaap
overviel; echter had zij gezorgd om voor dat
zij in slaap viel eenen stijl van de woning
met hare beenen te omvatten. Naauwelijks in
eenen vasten slaap geraakt zijnde, kwam de hond
Toemang kwispelstaartende om haar te beslapen
de stijl hem echter hinderende, en hij zijne
drift niet langer kunnende tegen houden, zoo
piste hij tegen den stijl en, ajer kintjingnja
djalau lak deri tjiang masok die kama
loean Dajang Soembie, waardoor zij
zwanger werd. Dajang soembie baarde eenen
zoon genaamd Sankoriang.
Sedert deze gebeurtenis van den hond Toe
mang is het onder de honden eene gewoonte
gewoerden om tegen stijlen en andere staande
dingen te pissen.
Sangkoriang werd groot en vroeg herhaalde
malen aan zijne moeder wij toch zijn vader
was, dat door Dajang Soembie immer werd
beantwoord dat hij geenen vader had. Hij
was een groot minaar van de jagt en een
weder dit vermaak volgende zag hij het witte
varken, hier voor gemeld, en hetste zijnen
hond Toemang welke hij mee genomen had
op hetzelve aan. Hoe hij ook hetste ...
Toemang echter staan, hem aankijkende
met blikkens, als die van een vader welke
zijnen zoon aanblikt. Sankariang hier...
op het vermoeden komende dat Toemang
zijn vader was, werd zoo kwaad dat hij
zijn zwaard nam en den hond in stukken
hapte. Den kop en het Kamaloean van den
hond bragt hij naar huis en liet dit vleesch
tot een lekker wild braad gereed maken.
============================================================
NNM001001118 0062

page title: Dajang Soemie at van hetzelve met veel smaak
  
Dajang Soemie at van hetzelve met veel smaak
wel was dat wild braad niet lekker, vroeg Sanko
riang aan Dajang Soembie, welke vraag deze
met ja beantwoorde. Dat wil ik wel geloven
... Sankarieang; want het vleesch dat
gij hebt gegete is dat van uwen man. Da
jung Soembia werd daarop zeer teurig en
sloeg Sankariang met eenen kalapa dop
lepel op het hoofd, zoo dat het bloede en
er een lidteken bleef.
Sangkariang word boos en verliet zijne
moeder. Deze gaf hem voor zijn vertrek
eenen ring en zeide= hoor mij zoon
die vrouw welke gij op uwen weg ontmoet
en die dezen ring past moet gij tot gade
nemen. Sankarieang bezoekt drieendertig
eilanden en 65 havens, zonder eene vrouw
te vinden welke den ring past. Na zeer
langen tijd kwam hij weder op Java terug
en vond aaan den oorsprong der Tjie tarong
eene zeer schoone vrouw welke den ring
paste. Deze vrouw was Dajang Soembie
welke haren zoon en den ring niet meer
herkon. Sankoriang verzocht haar ten huwe
lijk en zij stond zijn verzoek toen. Op
zekeren dag dat Dajang Soembie haren
zoon luisde vondt zij het lidteken van
den lepel, waaraan zij hem herkon.
Gij ziet mijnen zoon zeide Dajung Soen
bie; nu herken uU, den ring en het lid
teeken dat gij nog op het hoofd hebt van
den slag welke ik u met den lepel toebragt
Sankoriang door de schoonheid van Dajung
Soembie, smoorlijk op haar verlijfd zijnde
veinsde daar niets van te weten en
stond op de volvoering van hare belofte.
Dajang Soembie genen uit weg meer ziende
beloofde met Sankariang in het huwelijk
te treden als hij haar beloofde om in
eene nacht van lambuttang-hout een
vaartuig, en van de Bandungsche vlakte
een meer te maken. Sankariang nam
deze voorwaarde aan, en verzocht vier
vorsten welke hij op zijne togten had be
zocht om hem in dit groote werk behulpzaam te zijn.
============================================================
NNM001001118 0063

page title: Vervolg van Tjeritera Sankariang
  
Vervolg van Tjeritera Sankariang
De vorsten welke Sankoeriang, met het maken
van het vaartuig hielpen waren Radja lakat
Radja Nambroen met 1000 menschen, en
met het maken van het meer hulpen hem
Omar Maja en Amir Nja ook met 1000
De boekiet Toengoel (stam) is de plaats waar
de boom stond; welke boom van Cambuttang
hout was; eene plant die thans zeer klein is.
De lambuttang boom werd geveld en met
den Tjagak (gaffel) over gestoten naar het
westen. Zijne toppen vielen neer bij den
Boerangkrang (bosch takken). De Tjie taroem
werd bij Sangrang tekoro af gedamd om het
water voor het meer te geven. Sankariang
regelde intusschen het bruidsfeest. Er waren
op het zelve vijfentwintigduizend vijf honderd
negentig menschen verzocht voor welke
eene londok (agama) werd geslacht. De
Kawa badank was de welken waar dezelve
gekookt werd. De bergen Grongang en Tjentala
ten noorden des bergs Tankoebang prahoe ge
legen waren ijzeren kook putten. De gereed
schappen werden geslepen in kawa Siloman
De berg Masijiet strekte Omar maja en
Amir anija de Bokiet Djariean, Radja leihad
en Radja Nambroen tot verlijf. Het werk
was met zons ondergang begonnen en was
voor middernacht meer dan half gevorderd.
Dajang Soembie zag tot haar verdriet
dat het werk voor den dag zoude ge
eindigd zijn, en zij derhalven met haren
zoon zoude moeten ... Weinende 
besteeg zij den berg Malabar, offerde wierook
aan den Wieroe Manangai, en bad deze
om hulp in hare moeilijke omstandigheid
De reuk van de wierook steeg op ten
heemel en het gebed kwam ter ooren
van Wieroe Manangai, welke een stuk
wit doek en een mese, uit den hemel
voor Dajang Soembie ... neerdalen.
Zij nam hetzelve en smeed het doek aan
stukken, welke zij naar de vier hemel
streken wierp. De stukken naar het oosten
============================================================
NNM001001118 0064

page title: werden Dawon Kinkie labar; naar het noorden
  
werden Dawon Kinkie labar; naar het noorden
werden zout en Malala zand (ijzerzand)
die naar het zuiden werden rarong (een
klein soort van garnalen); en die naar
het westen door haar werden geworpen
werden Rajang (roode wolken bij zonsondergang)
en het werd aanstonds licht.
Sankariang ziende dat hij zijne voorwaarde
niet kon volvoeren werd zeer .... Hij
gooeide zijne slijpsteenen naar Tjie heen, waar
dezelve heden nog liggen; zijne gereedschappen
naar de Tjie bensie; waardoor deze rivier
nog zoo veel ijzer is; zijn hefijzers naar
het oosten, welke de regenboog maakten;
zijn potten en pannen naar de zuid zee
van Java, waarvan dezelve thans nog
beweegt, en de golven daar veel grooter
en hooger zijn dan die van de Javanen
Noord zee. De Prouw of het vaartuig
Tankoeban prahoe was aan de eene zijde
reeds klaar gelijk nu nog te zien is aan 
den berg van deze naam welke aan
de zuid zijde reeds glad maar aan de
noordzijde nog rond is. De agama werd
aan stukken en brokken, door de Sankoeriang
op de vlakte tusschen Santja en Soebang
gesmeten, waar thans de stukken maar 
in steen veranderd, nog liggen. Menschen
van Padjaran, welk met eene tjoepoe
(steenen olijvaatje) zagen dat het dag
werd, wierpen haare tjoepa neder welke
in ruwe steen veranderde, die nu nog
te zien is aan den oever der Tjie panagra.
Eenige van Padjadjaran welke rijst droegen
vernamen dat het feest niet zou door
gaan en wierpen hunnen rijst weg welk
in aarden bergjes veranderde die thans
nog te zien zijn ten noorden van den
Gede. De ... van de Agama werd
zwavel, de specerijen kalk. Het is gelukkig
dat het zoo is afgelopen zeggen de inlanders
want was Sankoeriang met Dajang Soembie
gehuwd, dan had thans de zoon bij zijne 
moeder, de dochter bij de vader de zuster
bij de broeders enz. geleefd als man bij vrouw.
============================================================
NNM001001118 0065

page title: Den 21 November verlieten wij Limbang, en trokken
  
Den 21 November verlieten wij Limbang, en trokken
met onze koelis en Javasche jongens over
Tjie ratem, langs de Indigo Fabriek Bodjo
nagara naar Bandong, alwaar wij naar een
paar uren rijden aankwamen en onzen
intrek namen in de tamelijk goed ingerigte herberg.
De heer Malines was den vorigen dag reeds
van Lembang vertrokken; wij vonden hem
bij den Heer Overdijk. Deze Heer wachte hier
op den Heer Muller om, met ons, de reis
door de Districten van het Regentschap
bandong te maken. Wij denken om langs
de Zuider bergketen naar Garoed te begeven
Digtbij laatst gezegde plaats is de Goenong
Goentor, een befaamde vuurberg welke tegen
woordig weer druk aan het spoken is. Wij
waarlijk een weinig bang dat hij mis
schien hevig mogt uitbarsten, als  wij te
Garoed zijn, en zullen daarom onze zware
en belangrijkste goederen liever hier in de
Pakhuizen laten staan.
Tegen den avond hebben wij eene wandeling
geaakt naar een nieuw gebouw dat aan
den oostkant der Tjie kapoendoeng, in de
Negorij is opgerigt en dat dient om zijwormen
in te kweken. Er waren eenige honderd dezer
pas overgebracht geworden van Tjanjoer.
Bij dit gebouw zal een zijde spin werktuig
dat door water wordt gedreven, worden op
gerigt. Zulk een werktuig is te Tjoenjar door den Heer
Diard, met veel inspanning vervaardigd gewor
den. Hetzelve moet naar men hoort ...
aan het oogmerk voldoen, en door ieder
welke het ziet bewonderd worden. De Gouver
neur heeft het gezien en goed gekeurd. De zijde
teelt zal met kracht in deze regentschappen
worden ingevoerd. Verscheidene velden, welke
minder voor de indigo plant geschikt zijn worden
thans met Moerbezien beplant die voortreffelijk slagen.
De Heer Nagel hier, heeft de goedheid gehad
om te leenen eene staat aangaande de statistiek
van dit Regentschap, waaruit ik het omstaande
uittreksel heb gemaakt.
============================================================
NNM001001118 0066

page title: Staat der oppervlakte, bevolking, landbouw, dieren enz. van het Re
  
Staat der oppervlakte, bevolking, landbouw, dieren enz. van het Re
  ... vrucht ...
  ... 2 ...
  ... 9 ... 7 ... 6 ... 7 ...
  ... 7 ... 9 ... 4 ... 5 ... 2 ... 0 ...
  ... 7 ... 5 ... 2 ...
  ... 7 ... 2 ... 7 ...
  ... 9 ... 8 ... 9 ... 0 ... 4 ... 9 ... 7 ...
  ... 3 ... 7 ... 2 ... 7 ... 3 ... 5 ...
  ... 2 ... 8 ... 2 ... 4 ... 8 ... 7 ...
  ... 7 ... 2 ... 3 ... 2 ... 5 ... 7 ... 5 ...
  ... 7 ... 2 ... 0 ... 7 ... 0 ...
  ... 7 ... 5 ... 0 ... 7 ... 6 ... 8 ...
  ... 3 ...
  ... 6 ... 5 ... 7 ...
  ... 7 ... 9 ... 3 ... 4 ... 3 ... 5 ... 7 ... 6 ... 4 ... 7 ...
  ... 7 ... 4 ...
  ... 3 ... 1 ... 9 ... 7 ...
  ... 3 ...
  ... 9 ... 8 ... 5 ... 3 ... 2 ... 4 ...
De groote postweg loop van O naar W 45 palen
en 124 roeden door het Regentschap, in welke ...
er 33 bruggen over de rivieren en beeken liggen. De
zelve wordt door 94 menschen uit de verschillende
districten bewerkt. De posterijen zijn genaamd
Bandong ten laste van District N 1,2 en 3
Tjie makie 4 en 5 Tjie noenoek 6 rundang laja ten
laste van 9. Tjie pada lerang 8 en 9 Tjie Sieto 10
Radjamandala 11 22 en 13 en Tjie pattat 14
============================================================
NNM001001118 0067

page title: entschap Bandong in de Preanger Regentschappen 1832
  
entschap Bandong in de Preanger Regentschappen 1832
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... 3 ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... 8 ...
  ... 3 ...
  ... 6 ...
  ... 7 ... 8 ... 2 ... 5 ...
  ... 7 ... 5 ... 2 ... 4 ...
  ... 4 ... 0 ... 6 ...
  ... 4 ... 7 ... 5 ... 7 ... 0 ... 9 ... 4 ...
  ... 5 ... 4 ... 9 ...
  ... 7 ... 9 ... 0 ... 6 ... 2 ...
  ... 9 ... 6 ...
  ... 7 ... 3 ... 4 ...
  ... 3 ... 0 ...
  ... 6 ... 7 ... 4 ... 7 ... 3 ...
  ... 8 ... 3 ... 9 ... 4 ... 3 ...
  ... 4 ... 5 ... 7 ... 6 ... 0 ...
  ... 3 ...
  ... 7 ...
  ... 4 ... 7 ... 2 ... 4 ... 3 ... 4 ...
Het getal gevacceneerde kinderen bedroeg in 1831
3984 en in het eerste half jaar van 1832 3862
De Europesche ambtenaren in het Regentschap
bandong zijn een Assisten Resident, een kas
houder welke hun verblijf in de hoofdnegorij
houden; een pakhuismeester welke te Tjakar
of Kumbang Koenig woont.
Verder zijn in dit Regentschap de Provisionele Inspec
teur der Indigo cultuur, een klerk, en eenige Euro
pische opzieners over de Indigo fabrieken.
============================================================
NNM001001118 0068

page title: Oppervlakte, bevolking, landbouw, dieren enz. van het Regentschap
  
Oppervlakte, bevolking, landbouw, dieren enz. van het Regentschap
  ... suiker ...
  ... en ...
  ... 3 ...
  ... van ...
  ... 6 ... 2 ... 4 ...
  ... 2 ...
  ... 7 ...
  ... 3 ... 8 ... 9 ... 7 ...
  ... Telaga ... Telaga_Sarie ... Sarie ... 3 ... 6 ... 0 ... 4 ... 0 ... 2 ... 0 ... 2 ... 1 ... 6 ... 19 ... 4 ... @HALF_1_OVER_2 ... 4 ... 7 ... 8 ... 3 ... 4 ...
  ... 3 ... @DRIEKWART_3_OVER_4 ...
  ... 9 ...
  ... 4 ...
  ... 7 ... 3 ... 2 ... 8 ...
De inlandsche ambtenaren zijn
de Regent; de tegenwoordig genaamd en getiteld
Raden Adipatie Wiera Nata Koesoema; de Pepati
twee Aria's Hoofdgecommiteerde over de koffij; een
over de Indigo; twee Raden over de suiker en een over
de wegen. Elk district heeft een hoofd (Kapala tjoetak)
behalven de Negorij Bandong, sommige twee
en de andere eenen Tjamat. Verder is in elk
district een Djaksa en een Penghoeboe. Inlanders
============================================================
NNM001001118 0069

page title: vaccinateurs heeft elk district er een behalven Oed
  
  ... 0 ...
  ... 1 ... 9 ... 4 ...
  ... 4 ... 0 ... 7 ...
  ... 0 ... 9 ...
  ... 8 ... 9 ... 4 ... 9 ...
  ... 1 ...
  ... 5 ... 9 ... 5 ... 7 ... 1 ... 5 ...
  ... 7 ... 4 ... 6 ... 8 ... 7 ...
  ... 1 ... 6 ...
  ... 7 ... 8 ... 4 ... 7 ...
  ... 6 ... 9 ...
  ... 7 ...
  ... 9 ... 7 ... 4 ... 3 ... 8 ... 5 ...
  ... 7 ... 3 ...
  ... 0 ...
  ... 4 ... 5 ... 0 ...
  ... 4 ... 6 ... 5 ...
vaccinateurs heeft elk district er een behalven Oed
jong broeng kaler en de hoofdnegorij welke twee er een
hebben. Op de hoofd plaats Bandong zijn verder
twee leden van de regthebbende van Ommegang.
Over de aanplantingen in de Kampongs van het geheele
Regentschap zijn 129 en over de wegen 130 kleine
hoofden gesteld. Vervolgens zijn in het Regentschap 133
troepen, en 133 troeps hoofden of Patingies, 318 koffij en
Indigo ... mandors 318 Loeras, 18 Lengser, 12 schrijvers
van de kleine koffij pakhuizen. 131 Pentjalans
============================================================
NNM001001118 0070

page title: 18 schrijvers van Passen 12 Panjaran 151 Prajaji
  
18 schrijvers van Passen 12 Panjaran 151 Prajaji
9 Panglako.
Bandong den 3 december 1832
Gisteren en eergisteren hebben wij ons goed voor
de reis en dat wat wij hier zullen laten
gereed gemaakt en het laatste naar het
suikerpakhuis doen brengen. Tevens hebben
wij Koelis en Pedatis gedraagd voor de
reis van hier naar Lewi Gadja en het
hoofd van deze plaats van onze komst
doen verwittigen.
Wij denken zoo als ik vroeger gezegd heb
deze reis door het zuidelijke gedeelte der
Preanger Regentschappen ...; der Regent
schaps Bandong te doen; naar Garoet
waar wij een tijd lang zullen verblijven.
De Heer de Malines blijft hier tot wij op
laatste gezegde plaats zullen aangekomen zijn.
Heden morgen zijn wij van Bandong
vertrokken. Onze jangers en javanen ver
gezelden ons, en de goederen waren
op zes pedati ... en het breekende
goed werd door koelis gedragen. Ik
had haast vergeten te zeggen dat de
Heeren Muller Overdijk en ik deze
reis zullen doen. Korthals en van Gelder
zijn ons reeds een tijd lang vooruit.
Om 10 uren hebben wij de Herberg
met mooi weer verlaten. Wij reden
west op langs de Aloen Aloen de in
landsche marktplaats, waarop niet
veel leven heerscht en vervolgde toen
onzen weg drie palen over den post
weg; tot bij eenige warongs waar
eenen weg ZZW naar Lewi gadja ligt
welken wij insloegen. Na ruim drie
palen rijden; over dezen kwamen wij
in de aangenaam gelegene Kampong
Lewi Gadja aan en namen onzen
intrek in de goede Pasangerahang en
bij gebouwen.
============================================================
NNM001001118 0071

page title: Lewi Gadja 4 december
  
Lewi Gadja 4 december
Tegen 12 uren zuidaags gevoelden wij een paar
schokken van aardbeving.
den 5e Een brief van den Heer Diard ontvangen
om morgen te Tjanja te komen. Wij 
moeten Radja mandala en Tjielie passeren
In het eerste district is een hol in de
kalkrotsen waar een gedeelte van het water
der Tjie taroem doorstroomt, in het andere
een zwaluwnestberg; welke merkwaardig 
heden wij bij onze terugkomst van Tjan
jar willen gaan bezien.
Tjanjar den 6 december
Muller en ik vroeg op; ons boeltje gereed
gemaakt; om 10 uren Lewi Gadja verlaten; 
Te paard gereden langs den schoone breeden
weg, welke noord naar de Post Tjiemakie
loopt en 3 palen lang is; om 1/2 11 aan
deze post gekomen; Onze wagen gevonden
welke snachts door den Heer Nagel op een
verzoek van Bandong derwaarts was ge
zonden; een uur aan de post gewacht om
dat er juist iemand was gepasseerd; gewacht
tot dat het stel paarden dat dien heer had
gebruikt was terug gekomen en toen met
het andere stel paarden, die ook voor de
postkarren worden gebruikt naar Tj...
jar vertrokken; - den jongen, dien Muller naar
Buitenzorg had gezonden, ontmoet en eenige
brieven van hem ontvangen; in de
zelven gezien= dat de Vrienden en het
vriendje door het nog goed maken; dat
Gingot naar Holland gaat; dat er een
nieuwe Gouv Generaal (Baud) uitkomt; dat
============================================================
NNM001001118 0072

page title: ... kleine @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... kleine ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0073

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0074

page title: ... B zijn  ...
  
  ... B ...
  ... zijn ...
============================================================
NNM001001118 0075

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0076

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0077

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0078

page title: ... rivier 3  ...
  
  ... rivier ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0079

page title: ... gedeeltelijk liggen dezelve Zij zal hier meters breed wezen en  ...
  
  ... gedeeltelijk ...
  ... liggen ... dezelve ... Zij ... zal ... hier ...
  ... meters ... breed ... wezen ... en ... stroomt ... van ... het ...
  ... naar ... het ... Een ... menigte ...
  ... vlogen ... langs ... de ... graauwe ... kalkrotsen ...
  ... Wij ... begaven ... om ... langs ... de ... rivier ... naar ...
  ... de ... Kampong ... Tjie ... sambang ... terug ...
  ... De ... grijze ... Raden ... Kandoeroeen ... hoofd ... van ...
  ... Radja ... Mandala ... wachte ... op ... ons ... met ... wat ...
  ... kippen ... en ... rijst ... welke ... hij ... van ... zijn ...
  ... huis ... had ... laten ... brengen ... Dat ... was ... om ... naar ...
  ... vermoeijenden ... togt ... niet ... onwelkom ...
  ... Na ... ons ... een ... weinig ... hersteld ... te ... hebben ... zette ...
  ... wij ... ons ... weder ... te ... paard ... en ... reden ... langs ...
  ... denzelfden ... weg ... dien ... wij ... gekomen ... waren ...
  ... naar ... Radja ... Mandala ... terug ... Wij ... kwamen ...
  ... tegen ... half ... vier ... daar ... aan ... Het ... was ... te ... laat ...
  ... om ... nog ... naar ... den ... berg ... Goeha ... waarin ...
  ... zich ... een ... vogelnest ... kloof ... bevind ... ten ... die ...
  ... palen ... zuid ... van ... hier ... gelegen ... is ... te ... gaan ...
  ... dien ... begon ... het ... te ... regenen ...
============================================================
NNM001001118 0080

page title: ... het plan om het grot en den zwaluwnest berg van  ...
  
  ... het ... plan ... om ... het ... grot ...
  ... en ... den ... zwaluwnest ... berg ... van ...
  ... te ... bezien ... en ... morgen ... naar ... den ...
  ... Goenoeng ... Sangar ... zuid ...
  ... geweest ...
  ... zand ...
  ... berg ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0081

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0082

page title: ... 3 geweest  ...
  
  ... 3 ...
  ... geweest ...
============================================================
NNM001001118 0083

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0084

page title: ... rivier @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... rivier ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0085

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0086

page title: ... trappen was een  ...
  
  ... trappen ...
  ... was ... een ...
============================================================
NNM001001118 0087

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0088

page title: ... en klimmen dag aan zich met vast  ...
  
  ... en ...
  ... klimmen ...
  ... dag ...
  ... aan ...
  ... zich ... met ...
  ... vast ...
============================================================
NNM001001118 0089

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0090

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0091

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0092

page title: ... wordt  ...
  
  ... wordt ...
============================================================
NNM001001118 0093

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0094

page title: ... aan  ...
  
  ... aan ...
============================================================
NNM001001118 0095

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0096

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0097

page title: ... P.  ...
  
  ... P. ...
============================================================
NNM001001118 0098

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0099

page title: ... Korthals wordt  ...
  
  ... Korthals ...
  ... wordt ...
============================================================
NNM001001118 0100

page title: ... boven  ...
  
  ... boven ...
============================================================
NNM001001118 0101

page title: ... eenige geringe bloemen waarlijk bij de wetenschappelijker vruchten mijner geachte  ...
  
  ... eenige ... geringe ... bloemen ... waarlijk ... bij ... de ...
  ... wetenschappelijker ... vruchten ... mijner ... geachte ...
  ... medeleden ... Ik ... zal ... echter ... trachten ... alles ...
  ... te ... doen ... wat ... in ... mijn ... gering ... vermogen ...
  ... is ... om ... te ... beantwoorden ... aan ... het ...
  ... vertrouwen ... dat ... het ... Dirigerend ... Lid ...
  ... wel ... in ... mij ... heeft ... gelieven ... te ... stellen ... en ...
  ... om ... te ... voldoen ... aan ... de ... wijze ... en ... doel ...
  ... matige ... bepalingen ... van ... onze ... Regering ...
  ... tot ... en ... uitbreiding ... der ... werkzaam ...
  ... heden ... van ... onze ... Commissie ...
  ... hoop ... ik ... nederig ... op ... gunstige ...
  ... toegevenheid ...
  ... Oort ...
  ... De ... Heeren_Muller ... Muller ... Overdijk ... en ... ik ... bevinden ...
  ... ons ... thans ... te ... Lewiegadja ... hoofddorp ... van ...
  ... het ... District ... Tjilokotot ... Dit ... dorp ... ligt ...
  ... in ... eene ... vruchtbare ... landstreek ... even ... be ...
  ... noorden ... den ... berg ... Gadja ...
  ... Langoe ... aan ... het ...
  ... waterrijke ... beekje ...
  ... en ... bestaat ... uit ...
  ... ruim ... tachtig ... bamboeze ... huizen ... Fraai ...
  ... aangelegde ... breede ... wegen ... voeren ... naar ...
  ... het ... aardige ... vierkante ... grasplein ... aloen ...
  ... Aan ... hetzelve ... staan ... ten ... westen ... een ... kleine ...
============================================================
NNM001001118 0102

page title: ... Moske en priester woningen ten noorden en oosten de verblijven  ...
  
  ... Moske ... en ... priester ... woningen ... ten ... noorden ... en ...
  ... oosten ... de ... verblijven ... voor ... kleine ... inlandsche ...
  ... ambtenaren ... zuiden ... de ... ruime ... Pasan ...
  ... gerahan ... en ... het ... woonhuis ... voor ... den ... Kapa ...
  ... la ... Tjoetak ... districts ... hoofd ... Overigens ... vindt ...
  ... men ... hier ... een ... klein ... koffij ... pakhuis ... en ... eenige ...
  ... ligte ... gebouwen ... voor ... den ... Regent ... en ...
  ... van ... Bandong ... welke ... zich ... hier ...
  ... nu ... en ... dan ... op ... de ... omliggende ... vlakten ...
  ... met ... de ... hertenjagt ... komen ... verlustigen ... Een ...
  ... zachte ... luchtgesteldheid ... schilderachtige ... om ...
  ... gevingen ... een ... overvloed ... van ... levensmiddelen ...
  ... en ... goede ... eenvoudige ... hulp ... bewijzende ... in ...
  ... woners ... maken ... hier ... het ... verblijf ... tot ... een ...
  ... der ... schoonste ... en ... aangenaamste ... van ... de ...
  ... Preanger ... P ... Regentschappen ...
  ... Het ... district ... Tjilokotot ... behoort ... aan ... Ban ...
  ... dong ... en ... ligt ... in ... het ... noord ... westelijke ... gedeelte ...
  ... van ... dit ... Regentschap ... Het ... strekt ... zich ... van ...
  ... den ... berg ... Boerangrang ... zuid ...
  ... hellend ... naar ... de ... rivier ... Tjitaroem ... en ... is ... na ...
  ... genoeg ... drie ... geographische ... mijlen ... lang ... en ...
  ... twee ... breed ... Ten ... noord ... oosten ... grenst ... het ...
  ... over ... den ... smallen ... rug ... van ... laats ... gezegden ...
  ... berg ... aan ... de ... Residentie ... Krawang ... ten ...
  ... zuid ... oosten ... langs ... de ... rivier ... den ...
============================================================
NNM001001118 0103

page title: ... den postweg en de beek aan de Oedjoeng Broeng Kaler  ...
  
  ... den ... postweg ... en ... de ... beek ... aan ... de ...
  ... Oedjoeng ... Broeng ... Kaler ... en ... Oedjoeng ...
  ... Broeng ... Kredoel ... zuid ... westen ... langs ... de ...
  ... zich ... hier ... door ... klein ... gebergte ... slingerende ...
  ... Tjitaroem ... aan ... de ... districten ...
============================================================
NNM001001118 0104

page title: ... @VERTICAL_EDGE wordt Tjilokotot rivier laatste rivier en in waterval aan  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... wordt ...
  ... Tjilokotot ...
  ... rivier ...
  ... laatste ... rivier ...
  ... en ...
  ... in ...
  ... waterval ...
  ... aan ...
  ... een ...
  ... en ...
  ... terug ...
  ... hoenen ...
  ... wordt ... zware ...
============================================================
NNM001001118 0105

page title: ... over andere  ...
  
  ... over ...
  ... andere ...
============================================================
NNM001001118 0106

page title: ... zuidelijker gewassen en @VERTICAL_EDGE Bugberug kleuren geen  ...
  
  ... zuidelijker ...
  ... gewassen ...
  ... en ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... Bugberug ...
  ... kleuren ...
  ... geen ...
============================================================
NNM001001118 0107

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0108

page title: ... geweest en ruim en bewoners  ...
  
  ... geweest ...
  ... en ...
  ... ruim ...
  ... en ...
  ... bewoners ...
============================================================
NNM001001118 0109

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0110

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0111

page title: ... rivier wordt  ...
  
  ... rivier ...
  ... wordt ...
============================================================
NNM001001118 0112

page title: ... vroeg  ...
  
  ... vroeg ...
============================================================
NNM001001118 0113

page title: ... Wij reden zuidwest waarts was en paarden  ...
  
  ... Wij ... reden ... zuidwest ... waarts ...
  ... was ...
  ... en ...
  ... paarden ...
============================================================
NNM001001118 0114

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0115

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0116

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0117

page title: ... voorbijganger met Dipato geworden zagen van andere ons  ...
  
  ... voorbijganger ... met ...
  ... Dipato ...
  ... geworden ...
  ... zagen ...
  ... van ...
  ... andere ...
  ... ons ... een ...
  ... ons ...
  ... was ...
  ... P ...
  ... was ... aan ... schatpligtig ...
============================================================
NNM001001118 0118

page title: ... terug van was een was naar  ...
  
  ... terug ...
  ... van ...
  ... was ...
  ... een ...
  ... was ...
  ... naar ...
============================================================
NNM001001118 0119

page title: ... 9 berg P  ...
  
  ... 9 ...
  ... berg ...
  ... P ...
============================================================
NNM001001118 0120

page title: ... vroeg nu hoog waren aan @VERTICAL_EDGE op een zacht  ...
  
  ... vroeg ...
  ... nu ...
  ... hoog ...
  ... waren ...
  ... aan ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... op ... een ... zacht ... hellenden ...
  ... voet ... den ... vulkaan ... Patoeka ...
============================================================
NNM001001118 0121

page title: ... P  ...
  
  ... P ...
============================================================
NNM001001118 0122

page title: ... P ponden westelijk  ...
  
  ... P ...
  ... ponden ...
  ... westelijk ...
============================================================
NNM001001118 0123

page title: ... vroeger zuider stompen hunne P zuiden  ...
  
  ... vroeger ...
  ... zuider ...
  ... stompen ...
  ... hunne ...
  ... P ...
  ... zuiden ...
============================================================
NNM001001118 0124

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0125

page title: ... aan warm op Patoeka aangelegd die gedeeltelijk verhoogingen omzet waren  ...
  
  ... aan ... warm ... op ... Patoeka ... aangelegd ...
  ... die ... gedeeltelijk ... verhoogingen ...
  ... omzet ... waren ... Onze ... gids ... vertelde ... ons ... dat ...
  ... hier ... in ... oude ... tijden ... eenige ... gevlugte ...
============================================================
NNM001001118 0126

page title: ... hier  ...
  
  ... hier ...
============================================================
NNM001001118 0127

page title: ... rivier  ...
  
  ... rivier ...
============================================================
NNM001001118 0128

page title: ... Heer een kreupel laatste was goed was een aan  ...
  
  ... Heer ... een ...
  ... kreupel ...
  ... laatste ...
  ... was ... goed ...
  ... was ...
  ... een ...
  ... aan ...
============================================================
NNM001001118 0129

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0130

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0131

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0132

page title: ... Hoogleeraar leeraar wordt als en @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... Hoogleeraar ... leeraar ...
  ... wordt ...
  ... als ... en ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0133

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0134

page title: ... wordt 3 andere 3  ...
  
  ... wordt ...
  ... 3 ...
  ... andere ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0135

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0136

page title: ... zuider oost @HYPHEN noord @HYPHEN oost noord haren  ...
  
  ... zuider ...
  ... oost ... - ... noord ... - ... oost ...
  ... noord ...
  ... haren ...
============================================================
NNM001001118 0137

page title: ... kwamen Gamboeng vruchtbare vrucht bare Noord @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... kwamen ...
  ... Gamboeng ...
  ... vruchtbare ... vrucht ... bare ...
  ... Noord ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0138

page title: ... vruchtbare vrucht bare kwamen noord vlakte P  ...
  
  ... vruchtbare ... vrucht ... bare ...
  ... kwamen ...
  ... noord ...
  ... vlakte ...
  ... P ...
============================================================
NNM001001118 0139

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0140

page title: ... @VERTICAL_EDGE 3 genoemd duimen inlanders 3  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... 3 ...
  ... genoemd ... duimen ...
  ... inlanders ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0141

page title: ... 5 Aan duimen geweest  ...
  
  ... 5 ...
  ... Aan ...
  ... duimen ...
  ... geweest ...
============================================================
NNM001001118 0142

page title: ... deel 3 worden westen Bandjaran terug  ...
  
  ... deel ... 3 ...
  ... worden ...
  ... westen ...
  ... Bandjaran ... terug ...
============================================================
NNM001001118 0143

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0144

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0145

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0146

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0147

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0148

page title: ... Zij  ...
  
  ... Zij ...
============================================================
NNM001001118 0149

page title: ...   ...
  
  ... t ...
============================================================
NNM001001118 0150

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0151

page title: ... 3  ...
  
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0152

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0153

page title: ... goede aan  ...
  
  ... goede ...
  ... aan ...
============================================================
NNM001001118 0154

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0155

page title: ... zuid was rivier was rivier  ...
  
  ... zuid ...
  ... was ...
  ... was ...
  ... rivier ...
  ... was ...
  ... rivier ...
============================================================
NNM001001118 0156

page title: ... @HORIZONTAL_EDGE een spitsen berg k  ...
  
  ... @HORIZONTAL_EDGE ...
  ... een ... spitsen ... berg ...
  ... k ...
============================================================
NNM001001118 0157

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0158

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0159

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0160

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0161

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0162

page title: ... addressed 8 Nov  ...
  
  ... addressed ...
  ... 8 ...
  ... Nov ...
============================================================
NNM001001118 0163

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0164

page title: ... 6  ...
  
  ... 6 ...
============================================================
NNM001001118 0165

page title: ... 6 Korthals noord g 3  ...
  
  ... 6 ...
  ... Korthals ...
  ... noord ...
  ... g ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0166

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0167

page title: ... rivier  ...
  
  ... rivier ...
============================================================
NNM001001118 0168

page title: ... vroeger  ...
  
  ... vroeger ...
============================================================
NNM001001118 0169

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0170

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0171

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0172

page title: Deze Kampong bestaat
  
Deze Kampong bestaat
  ... water ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0173

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0174

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0175

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0176

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0177

page title: ... 5 6  ...
  
  ... 5 ...
  ... 6 ...
============================================================
NNM001001118 0178

page title: ... bergen  ...
  
  ... bergen ...
============================================================
NNM001001118 0179

page title: ... van  ...
  
  ... van ...
============================================================
NNM001001118 0180

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0181

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0182

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0183

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0184

page title: ... 4 5  ...
  
  ... 4 ... 5 ...
============================================================
NNM001001118 0185

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0186

page title: ... 0 4  ...
  
  ... 0 ...
  ... 4 ...
============================================================
NNM001001118 0187

page title: ... @DEGREES_^o 3  ...
  
  ... @DEGREES_^o ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0188

page title: ... over  ...
  
  ... over ...
============================================================
NNM001001118 0189

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0190

page title: ... water 5 2 5 4 3 @VERTICAL_EDGE begint zuidelijke  ...
  
  ... water ...
  ... 5 ... 2 ... 5 ...
  ... 4 ...
  ... 3 ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... begint ...
  ... zuidelijke ...
============================================================
NNM001001118 0191

page title: ... 3 district  ...
  
  ... 3 ...
  ... district ...
============================================================
NNM001001118 0192

page title: ... water rivier was 3  ...
  
  ... water ...
  ... rivier ...
  ... was ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0193

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0194

page title: ... van ons tot hier en ons  ...
  
  ... van ...
  ... van ...
  ... ons ... tot ... hier ... en ...
  ... ons ...
============================================================
NNM001001118 0195

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0196

page title: ... Dit District 5 met 3 0  ...
  
  ... Dit ... District ... 5 ...
  ... met ...
  ... 3 ...
  ... 3 ...
  ... 0 ...
============================================================
NNM001001118 0197

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0198

page title: ... 5 3 4  ...
  
  ... 5 ...
  ... 3 ...
  ... 4 ...
============================================================
NNM001001118 0199

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0200

page title: ... rigting reden wij al voort v  ...
  
  ... rigting ... reden ... wij ... al ... voort ... v ...
============================================================
NNM001001118 0201

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0202

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0203

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0204

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0205

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0206

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0207

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0208

page title: ... over van 8 3 4 8 3 @DEGREES_^o  ...
  
  ... over ...
  ... van ... 8 ...
  ... 8 ...
  ... 3 ... 4 ... 8 ...
  ... 3 ...
  ... @DEGREES_^o ...
  ... 0 ...
  ... 8 ...
  ... 0 ...
  ... 3 ...
  ... 3 ... 0 ...
============================================================
NNM001001118 0209

page title: ... 0 3  ...
  
  ... 0 ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0210

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0211

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0212

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0213

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0214

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0215

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0216

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0217

page title: ... Javanen goed paar met  ...
  
  ... Javanen ...
  ... goed ... paar ...
  ... met ...
============================================================
NNM001001118 0218

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0219

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0220

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0221

page title: ... 5  ...
  
  ... 5 ...
============================================================
NNM001001118 0222

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0223

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0224

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0225

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0226

page title: ... te  ...
  
  ... te ...
============================================================
NNM001001118 0227

page title: ... 6 rivier rivieren rivier rivieren  ...
  
  ... 6 ...
  ... rivier ... rivieren ... rivier ... rivieren ...
============================================================
NNM001001118 0228

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0229

page title: ... voor  ...
  
  ... voor ...
============================================================
NNM001001118 0230

page title: Heden begaven 
  
  ... 5 ...
  ... 3 ...
Heden begaven 
  ... @RED_ROUND_DOT ...
============================================================
NNM001001118 0231

page title: ... 3  ...
  
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0232

page title: ... 0 5 32  ...
  
  ... 0 ...
  ... 5 ...
  ... 32 ...
  ... t ...
============================================================
NNM001001118 0233

page title: ... 8  ...
  
  ... 8 ...
============================================================
NNM001001118 0234

page title: ... Bandong  ...
  
  ... Bandong ...
============================================================
NNM001001118 0235

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0236

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0237

page title: ... verweerd ned ellen hoog 5 andere  ...
  
  ... verweerd ... ned ... ellen ... hoog ...
  ... 5 ...
  ... andere ...
============================================================
NNM001001118 0238

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0239

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0240

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0241

page title: ... over Bandjaran een mis 3 8 andere  ...
  
  ... over ...
  ... Bandjaran ...
  ... een ...
  ... mis ...
  ... 3 ...
  ... 8 ...
  ... andere ...
============================================================
NNM001001118 0242

page title: ... 5  ...
  
  ... 5 ...
  ... 5 ...
============================================================
NNM001001118 0243

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0244

page title: Met
  
Met
  ... verschijnsel ...
============================================================
NNM001001118 0245

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0246

page title: ... te begin laatste thans  ...
  
  ... te ...
  ... begin ...
  ... laatste ...
  ... thans ...
============================================================
NNM001001118 0247

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0248

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0249

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0250

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0251

page title: ... markt  ...
  
  ... markt ...
============================================================
NNM001001118 0252

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0253

page title: ... terug een etc  ...
  
  ... terug ...
  ... een ...
  ... etc ...
============================================================
NNM001001118 0254

page title: ... verscheiden niet  ...
  
  ... verscheiden ...
  ... niet ...
============================================================
NNM001001118 0255

page title: ... bergen  ...
  
  ... bergen ...
============================================================
NNM001001118 0256

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0257

page title: ... 8 6  ...
  
  ... 8 ...
  ... 6 ...
============================================================
NNM001001118 0258

page title: ... wordt Pasangerahan 9  ...
  
  ... wordt ...
  ... Pasangerahan ...
  ... 9 ...
============================================================
NNM001001118 0259

page title: ... zuid zuidwesten westen west door 9 3  ...
  
  ... zuid ... zuidwesten ... westen ... west ... door ...
  ... 9 ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0260

page title: ... water  ...
  
  ... water ...
============================================================
NNM001001118 0261

page title: ... 3  ...
  
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0262

page title: ... een rivier stond waringie  ...
  
  ... een ...
  ... een ...
  ... rivier ...
  ... stond ...
  ... waringie ...
============================================================
NNM001001118 0263

page title: ... ons laatst geweest  ...
  
  ... ons ... laatst ...
  ... geweest ...
============================================================
NNM001001118 0264

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0265

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0266

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0267

page title: ... 8 voordeliger  ...
  
  ... 8 ...
  ... voordeliger ...
============================================================
NNM001001118 0268

page title: ... begroeid  ...
  
  ... begroeid ...
============================================================
NNM001001118 0269

page title: ... begon  ...
  
  ... begon ...
============================================================
NNM001001118 0270

page title: ... Malabar Tjipendjeu noord Goha Rakoetak noord 3  ...
  
  ... Malabar ... Tjipendjeu ...
  ... noord ...
  ... Goha ... Rakoetak ...
  ... noord ...
  ... 3 ...
  ... 3 ...
============================================================
NNM001001118 0271

page title: ... staan Pasangerahan geweest  ...
  
  ... staan ...
  ... Pasangerahan ...
  ... geweest ...
============================================================
NNM001001118 0272

page title: ... stond oosten laatsten  ...
  
  ... stond ...
  ... oosten ...
  ... laatsten ...
============================================================
NNM001001118 0273

page title: ... @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0274

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0275

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0276

page title: ... dat  ...
  
  ... dat ...
============================================================
NNM001001118 0277

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0278

page title: ... andere  ...
  
  ... andere ...
============================================================
NNM001001118 0279

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0280

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0281

page title: Ik was van morgen niet wel. De
  
Ik was van morgen niet wel. De
Trogouscke gidsen waer de mekander
openingen ? niet. Wij moesten
onshalven ? van ons togtje uitstellen
hullen schrijf een brief aan het
wals van Trogen ? wegwijzers
wij peilden verder een omliggende berg als
den Gelgaerg al goentaer N480
Ijkarai Z380
En elk openingen west zuid west
  ... De ... westelijke ... punten ...
  ... een ...
  ... is ...
============================================================
NNM001001118 0282

page title: ... 8  ...
  
  ... 8 ...
  ... 8 ...
============================================================
NNM001001118 0283

page title: ... rivier lang  ...
  
  ... rivier ...
  ... lang ...
============================================================
NNM001001118 0284

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0285

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0286

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0287

page title: ... andere @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... andere ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0288

page title: ... 7  ...
  
  ... 7 ...
============================================================
NNM001001118 0289

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0290

page title: ... begroeid  ...
  
  ... begroeid ...
============================================================
NNM001001118 0291

page title: ... een oosten was  ...
  
  ... een ...
  ... oosten ...
  ... was ...
============================================================
NNM001001118 0292

page title: ... kwamen  ...
  
  ... kwamen ...
============================================================
NNM001001118 0293

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0294

page title: ... en kwamen was goed  ...
  
  ... en ...
  ... kwamen ...
  ... was ...
  ... goed ...
============================================================
NNM001001118 0295

page title: ... zijn  ...
  
  ... zijn ...
============================================================
NNM001001118 0296

page title: ... @VERTICAL_EDGE was @VERTICAL_EDGE was @VERTICAL_EDGE  ...
  
  ... @VERTICAL_EDGE ... was ...
  ... was ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
  ... was ...
  ... @VERTICAL_EDGE ...
============================================================
NNM001001118 0297

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0298

page title: [no page title]
  
============================================================
NNM001001118 0299

page title: ... bewoners P kunnen ze moeten ze genoeg en  ...
  
  ... bewoners ...
  ... P ...
  ... kunnen ... ze ...
  ... moeten ... ze ... genoeg ... en ...
============================================================
NNM001001118 0300

page title: [empty] [cover]
  
============================================================